Search form

Login - Register | FOLLOW US ON

Logo of Phnom Penh Post newspaper Phnom Penh Post - ព្រះរាជា​សម័យ​បុរាណ​ចង់​ឲ្យ​សង្គម​ខ្មែរ​រួបរួម និង​សាមគ្គី​ឲ្យ​​ស្អិត​​ជាប់​គ្នា​ដូច​ថ្ម​ប្រាសាទ​​អង្គរវត្ត

លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា សាស្ដ្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ដ្រ​នៃ​​សាកល​វិទ្យាល័យ​​បញ្ញាសាស្រ្ដ​កម្ពុជា​ និង​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​។
លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា សាស្ដ្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ដ្រ​នៃ​​សាកល​វិទ្យាល័យ​​បញ្ញាសាស្រ្ដ​កម្ពុជា​ និង​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​។ រូបថត កែវ រតនា

ព្រះរាជា​សម័យ​បុរាណ​ចង់​ឲ្យ​សង្គម​ខ្មែរ​រួបរួម និង​សាមគ្គី​ឲ្យ​​ស្អិត​​ជាប់​គ្នា​ដូច​ថ្ម​ប្រាសាទ​​អង្គរវត្ត

ព្រះមហាក្សត្រ​​​​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ​​បាន​​បន្សល់​ទុក​​នូវ​ទស្សនវិជ្ជា និង​​​សង្គមវិជ្ជា​ដឹកនាំ និង​ការពារ​នគរ​បែប​ខ្មែរ​ដ៏ពិសេស​​មួយ​ដល់​​​​​​​អ្នក​​ដឹកនាំ​ជំនាន់​​ក្រោយៗ​ដោយ​​ទ្រង់​​​​បង្ហាញ​​ទស្សនវិជ្ជា​នោះ​តាម​​របៀប​​នៃ​ការ​សង់​ប្រាសាទ​​សិលា​​ដ៏រឹងមាំ​ស្ថិតស្ថេរ​គង់វង្ស​នៅលើ​ផែនដី​ដោយ​ការ​​​ផ្គុំ​ដុំ​សិលា​​ជាច្រើន​​ម៉ឺន​​សែន​​​​ដុំ​ជាមួយ​គ្នា​។​ នេះ​បើ​តាម​លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា ​ដែល​ជា​សាស្ដ្រាចារ្យ​​​ប្រវត្តិសាស្ដ្រ​បង្រៀន​នៅ​​សាកលវិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្ត្រ​កម្ពុជា​ និង​​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ​។

ក្នុង​កិច្ចសម្ភាសន៍​ជាមួយ​ ភ្នំពេញ​ ប៉ុស្ដិ៍​ ជាង​មួយ​​ម៉ោង​អំពី​មុខវិជ្ជា​ប្រវត្តិវិទ្យា ​លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា​ បាន​មើល​ឃើញ​ពី​របៀប​ដឹកនាំ​​​ប្រទេស​​របស់​មហាក្សត្រ​បុរាណ​មាន​លក្ខណ​វិទ្យាសាស្រ្ដ​ និង​​សង្គមសាស្រ្ត​ដែល​​គួរ​ជា​ទី​ចាប់​អារម្មណ៍​ចំពោះ​​អ្នក​សិក្សា​ប្រវត្តិសាស្ដ្រ​ និង​អ្នកដឹកនាំ​​កម្ពុជា​សម័យ​ទំនើប​។

លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​ ព្រះមហាក្សត្រ​សម័យ​អង្គរ​ទ្រង់​បាន​ជ្រើស​​យក​​ទស្សន​វិជ្ជា​បែប​អាទិទេព​​​​​​​និយម​ក្នុង​ការ​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ដែល​​​ជា​ហេតុ​នាំ​ឲ្យ​​មាន​ការ​​រួបរួម និង​​​ការ​អភិវឌ្ឍ​​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំង​​នា​សម័យ​នោះ​។ តាម​ប្រវត្តិសាស្ដ្រ​គឺ​ថា​នៅ​ឆ្នាំ ៨០៧ ព្រះបាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី ២ បាន​​​យក​​សាសនា​បែប​វិទ្យាសាស្រ្ត​សង្គម​​ធ្វើ​ជា​មាគ៌ា​ដឹកនាំ និង​​ការអភិវឌ្ឍ​​​​ប្រទេស។

ព្រះអង្គ​ទ្រង់​បាន​​ព្យាយាម​​ប្រមែប្រមូល​​មនុស្ស​​ឲ្យ​ស្រឡាញ់​គ្នា​ដោយ​បង្រួបបង្រួម​តាមរយៈ​ទេវរាជនិយម​​ដែល​​តម្រូវ​ឲ្យ​ក្សត្រ​ និង​​រាស្ដ្រ​រួបរួម​គ្នា​ និង​​ឯកភាព​គ្នា​ទាំង​ស្រុង​ក្នុង​ការ​កសាង​សង្គម​​មួយ​តាម​ឋានៈ និង​តួនាទី​ដោយ​​​មិន​​មាន​ការ​​​ជំទាស់ ឬ​​មាន​វិវាទ​​ផ្នែក​​ស្មារតី​ឡើយ​។​

ព្រះអង្គ​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​កំពូល​បាន​​​ទទួល​ពរជ័យ​​ពី​ព្រះអាទិទេព​ហើយ​​ព្រះអង្គ​គិត​ថា​ត្រូវ​ឲ្យ​ប្រជារាស្រ្ត​ទទួល​នូវ​ពរជ័យ​នោះ​ផង​ដែរ​ទើប​ទ្រង់​បង្កើត​​​សិវលិង្គ​ចំនួន​​​​ ១០០០ ​​​លើ​ភ្នំ​គូលែន​ក្នុង​ខេត្ត​សៀមរាប​​។

ព្រះអង្គ​បាន​​ប្រើ​ទស្សនវិជ្ជា​អាទិទេព​ដោយ​​ឲ្យ​តម្លៃ​លើ​​​អាទិទេព​ឈាន​​​ទៅ​​ដល់​ការ​​បង្កើត​ទឹក​អម្រឹត​មាន​ប្រភព​នៅលើ​កំពូល​ភ្នំ​គូលែន​បង្ហូរ​ចូល​មក​ស្ទឹង​​សៀមរាប​​ និង​បឹង​ទន្លេសាប​​។ សង្គម​​វិជ្ជា​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​នោះ​អាច​​ទាញ​​ប្រជារាស្ដ្រ​របស់​ព្រះអង្គ​ឲ្យ​​​​រួបរួម​សាមគ្គី​គ្នា​រស់នៅ​​ជាមួយ​គ្នា​ដោយ​សុខដុម​រមនា​ក្រោម​បារមី​ព្រះមហាក្សត្រ​​។

ដើម្បី​បញ្ជាក់​​ពី​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ទ្រង់​ព្រះអង្គ​បាន​​យក​គំនិត​នោះ​ទៅ​សង់​ប្រាសាទ​​​អង្គរវត្ត​ដោយ​​​ផ្គុំ​ដុំ​សិលា​ជាច្រើន​​ដុំ​​រួម​គ្នា​សង់​ជា​ប្រាសាទ​ដ៏ល្អ​ប្រណីត​អស្ចារ្យ​​លើ​ផែនដី​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​។​

ព្រះអង្គ​ទ្រង់​​ឈ្វេង​យល់​ថា «ថ្ម​មួយ​​ដុំ បើ​កាលណា​វា​នៅ​ក្រៅ​​ប្រាសាទ​ទោះ​រឹង​ប៉ុន​ណា​ក៏​គេ​​មិន​​​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​​ដែរ ព្រោះ​ដុំ​ថ្ម​ដែល​​នៅ​ក្រៅ​ទម្រង់​​របស់​​ប្រាសាទ​ជា​ដុំ​ថ្ម​ដែល​​គ្មាន​​ប្រយោជន៍​ដល់​ប្រាសាទ​ឡើយ​។ កំពូល​​​ប្រាសាទ​​​នៅ​​​ខាង​លើ​រីឯ​គ្រឹះ​ប្រាសាទ​​នៅ​ក្រោម​ដី​ហើយ​ថ្ម​ខ្លះ​ទៀត​ត្រូវ​បាន​​គេ​ឆ្លាក់​ដាប់​ជា​​ទម្រង់​សិល្បៈ​ដែល​បញ្ជាក់​ពី​ជីវភាព​​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​​របស់​រាស្រ្ដ និង​ក្សត្រ​សម័យ​នោះ។​​ ថ្ម​ដែល​​​រឹងមាំ​ទាំងអស់​បាន​​​​​ព្រមព្រៀង​គ្នា​ទាំង​ស្រុង​ក្នុង​ការ​​នៅ​​ជាមួយ​​​គ្នា​ស្អិត​​​ជាប់​​គ្នា​​គ្មាន​របេះ​ឡើយ​​។

ថ្ម​ដែល​ជា​​គ្រឹះ​នៃ​ប្រាសាទ​បាន​យល់​​ព្រម​​​ដេក​ទ្រ​ក្នុង​​ដី​​ដោយ​មិន​​ឃើញ​ពន្លឺ​ថ្ងៃ​ជា​រៀង​រហូត។ រីឯ​ដុំ​ថ្ម​ស្រទាប់ ទី​ ២ ជា​ជញ្ជាំង ទី ៣ ជា​ផ្តែរ ទី​ ៤ ជា​កំពូល និង​​ទី ៥ ជា​កំពូល​បំផុត​​​​ជាង​​គេ​នោះ​ក៏​បាន​យល់​ព្រម​តាម​តួនាទី​រៀងៗ​ខ្លួន។​

ដុំថ្ម​ដែល​​​តាំង​នៅ​ខ្ពស់​ជាង​គេ​បំផុត​គឺ​តំណាង​ឲ្យ​ក្សត្រ​ដែល​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​កំពូល។

ថ្ម​មួយ​ដុំ​នៅ​កំពូល​ប្រាសាទ​​នោះ​តែង​រង​នូវ​ឥទ្ធិពល​​គ្រប់​ប្រភេទ​ទាំងអស់​ទាំង​ថ្ងៃ​ក្តៅ​ ត្រជាក់ ភ្លៀង ខ្យល់ ព្យុះ រន្ទះ ជាដើម​ប្រៀបបី​ដូច​អ្នក​ដឹកនាំ​ដែល​យល់​ព្រម​សុខចិត្ត​​ជួប​គ្រប់​ឧបសគ្គ​ច្រើន​​ជាង​ពលរដ្ឋ​​​នៅ​​ស្រទាប់​ក្រោម។​ ប៉ុន្ដែ​បើ​​សិន​​គេ​​យក​កំពូល​នោះ​ចេញ​ប្រាសាទ​ទាំង​មូល​នឹង​​អស់​សោភណភាព​ដែរ​។ រីឯ​ថ្ម​នៅ​​ស្រទាប់​ក្រោម​បន្ដ​ទៀត​គាត់​​​​ទ្រ​តួ និង​កំពូល​ប្រាសាទ​មែន​តែ​គាត់​មិន​ពិបាក​រឿង​ក្តៅ​​ និង​​​រន្ទះ​ឡើយ​។ នេះ​ជា​ទស្សនវិជ្ជា​របស់​ក្សត្រ​សម័យ​នោះ​។

លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា ផ្ដល់​វង្វាន់​ជា​បាច់​ផ្កា​ដល់​និស្សិត​របស់​លោក​នា​ពេល​កន្លង​មក​។
លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា ផ្ដល់​វង្វាន់​ជា​បាច់​ផ្កា​ដល់​និស្សិត​របស់​លោក​នា​ពេល​កន្លង​មក​។ រូបថត ហ្វេសប៊ុក

ទស្សនវិជ្ជា​ដឹកនាំ​របស់​ក្សត្រ​បុរាណ​គឺ​ថា «​ថ្ម​គ្រប់​ដុំ​ត្រូវ​ប្រឹង​ព្រមៗ​គ្នា​គ្មាន​​​ថ្ម​មួយ​ដុំ​ណា​​ហ៊ាន​​​​របេះ​ចេញ​បាន​ទេ។ បើ​ថ្ម​នាំ​​គ្នា​របេះ​ចេញ​ពី​គ្នា​នោះ​ប្រាសាទ​នឹង​រលំ»​។

ដោយ​ឡែក ​ថ្ម​ទាំង​ឡាយ​​ណា​ដែល​មិន​នៅ​ក្នុង​ទម្រង់​ប្រាសាទ​ទោះបី​ជា​សត្វ​ជុះ​ដាក់ ឬ​​រង​ការ​បំផ្លាញ​អ្វី​មួយ​នឹង​ពុំ​មាន​​​អ្នក​យក​​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ទេ​តែ​សម្រាប់​ថ្ម​​ដែល​នៅ​ជាមួយ​ប្រាសាទ​គឺជា​ថ្ម​សក្ការៈ​ដែល​​​​ត្រូវ​បាន​ទទួល​ស្គាល់ ឬ​ឲ្យ​តម្លៃ​ខ្ពស់​បំផុត​។ ប្រសិន​ជា​​បាត់​​ថ្ម​នោះ​មួយ​ដុំ​គេ​ត្រូវ​​ជួសជុល​ជា​បន្ទាន់។ នេះ​​ហើយ​គឺជា​ទស្សន​វិជ្ជា​នៃ​ការ​សាមគ្គី​របស់​ខ្មែរ​ដែល​​​មាន​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ។

លោក​សាស្រ្តាចារ្យ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖ «អ៊ីចឹង​បាន​ខ្ញុំ​ចង់​និយាយ​ថា​នៅ​​ក្នុង​សម័យ​អង្គរ​ស្ដេច​ដែល​ជា​អ្នក​មាន​ចំណេះដឹង​ផ្នែក​​សង្គមវិជ្ជា​ជា​អ្នក​​រៀបចំ​យុទ្ធសាស្រ្ត​ការពារ និង​ដឹកនាំ​ជាតិ​ស្រប​តាម​​ចិត្ត​​របស់​រាស្ដ្រ​ដែល​​ជា​​កម្លាំង​អនុវត្ត​។​​ ការ​ផ្តុំ​គ្នា​រវាង​​ធាតុ​រឹង (កម្លាំង​រាស្ដ្រ និង​ផ្នែក​ទន់​ (គំនិត​ក្សត្រ) បាន​​បង្កើត​​ឡើង​​ជា​ការ​អភិវឌ្ឍ។ ចំណុច​ខ្លាំង​នៃ​ការ​​ដឹកនាំ​នៅ​ក្នុង​សម័យ​បុរាណ​គឺ​ការ​យក​សាមគ្គីភាព​ និង​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា​មក​ធ្វើ​ជា​គោល​ប្រៀប​ដូចជា​ភាព​ស្អិត​ជាប់​​មាំ​​នៃ​តួ​ប្រាសាទ​សិលា​ដូច្នេះ​ដែរ។

តាម​ទស្សនៈ​របស់​លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា ក្សត្រ​ដឹកនាំ​នៅ​សម័យ​​អង្គរ​គឺ​​ទ្រង់​ចង់​ធ្វើ​ម៉េច​​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​ស្រឡាញ់ គោរព និង​​​ចង់​ឲ្យ​រាស្ដ្រ​​​ឃើញ​​ភាព​អង់អាច​ជា​ស្តេច​​មាន​​​ទសពិធរាជធម៌​។ វប្បធម៌​​ចែក​រំលែក​របស់​ទ្រង់​គឺជា​ទស្សនទាន​​សង្គម​មួយ​ទៀត​ដែល​​​ធ្វើ​ឲ្យ​សង្គម​មនុស្ស​ចេះ​​​នៅ​ជាមួយ​គ្នា​ដោយ​​​សុខដុមរមនា​ដោយ​​​ការ​ព្រម​ទទួល​​យក​គ្នា​ទៅវិញ​ទៅមក​។ «បើ​អ្នក​​មាន​លទ្ធភាព​ញ៉ាំ​ប៉ុនណា​អ្នក​ញ៉ាំ​ប៉ុណ្ណឹង​ចុះ​ខ្ញុំ​ព្រម​ទទួល​ព្រោះ​លទ្ធភាព​អ្នក​ប៉ុណ្ណឹង»។

ត្រូវ​រស់​តាម​សមត្ថភាព និង​​លទ្ធភាព​របស់​ខ្លួន​មិនមែន​រស់​ក្នុង​ភាព​ស្រេកឃ្លាន​ការ​​មាន​បាន​​​តែ​ម្នាក់​ឯង​នោះ​ទេ។ លោក​​បាន​ថ្លែង​ថា​​៖«សូម​​​កុំ​ចង់​​បាន​​អ្វី​ដែល​គេ​មិន​ឲ្យ​កុំ​ទទួល​​​​​យក​​អ្វី​ដែល​គេ​មិន​ព្រម​ហើយ​កុំ​​ចង់​បាន​អ្វី​ដែល​មិនមែន​ជា​របស់​យើង​»​។

ក្នុង​ពេល​សន្ទនា​ជាមួយ​ភ្នំពេញ​ប៉ុស្ដិ៍​ជាង​ ១ ម៉ោង​លោក​សាស្ដ្រាចារ្យ​ សំបូរ ម៉ាណារ៉ា ក៏​បាន​ពិនិត្យ​ពី​របៀប​ដឹកនាំ​របស់​មេដឹកនាំ​ខ្មែរ​ចំនួន ៥ រូប​ក្នុង​អតីតកាល និង​មេដឹកនាំ​បច្ចុប្បន្ន​អំពី​ចំណុច​ខ្លាំង និង​ចំណុច​ខ្សោយ​​ក្នុង​ការ​ដឹកនាំ និង​​កសាង​ប្រទេស។ តើ​មេដឹកនាំ​ជាតិ​កំពូល​​​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ដ​​ទាំង​ ៥ ​​រូប​នោះ​មាន​គុណសម្បត្តិ​ និង​​គុណវិបត្តិ​អ្វី​ខ្លះ​ក្នុង​ពេល​​គ្រប់គ្រង​អំណាច? ១. ព្រះបាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី ៧ គឺជា​កំពូល​មេទ័ព​ដោយ​​ប្រើ​ពុទ្ធសាសនា​ក្នុង​ការ​ដឹកនាំ​ព្រះអង្គ​ជា​អ្នក​ដឹកនាំ​​តាម​ផ្លូវ​កណ្ដាល​និយម​​។ ​ព្រះអង្គ​មិន​បាន​​គិត​​ពី​អាទិទេព​និយម​ពេក​ទេ​ព្រះអង្គ​ខំប្រឹង​​ទម្លាក់​​ព្រះកាយ​ចេញ​ពី​ការ​ធ្វើ​កិច្ចការ​ជាតិ​​ជាមួយ​នឹង​អ្នក​មាន​ឋានៈ​ខ្ពង់ខ្ពស់​មក​ធ្វើការ​ជាមួយ​​​ប្រជារាស្ដ្រ​ថ្នាក់​កណ្ដាល​​ និង​ជាមួយ​ថ្នាក់​​ទាប​បំផុត​។ នៅក្នុង​​ន័យ​នោះ​ព្រះបាទ​ជយវរ្ម័ន​ទី ៧ ទ្រង់​មិន​​​ធ្វើ​កិច្ចការ​ដើម្បី​​​តែ​​​រាជវង្ស​ទេ​តែ​​​​ព្រះអង្គ​​បាន​បូជា​​អ្វីៗ​ដើម្បី​​ប្រជារាស្រ្ត​​។ ជាក់ស្ដែង​​ព្រះអង្គ​សង់​មន្ទីរពេទ្យ ផ្លូវ ស្ពាន និង​​សាលាឆទាន និង​ប្រាសាទ​មិនមែន​​​សម្រាប់​តែ​អាទិទេព​ទេ​តែ​​សម្រាប់​ប្រជារាស្ដ្រ​ដែរ​។

ព្រះករុណា សម្ដេច​ព្រះនរោត្តម សីហនុ ចំណុច​​​ល្អ​បំផុត​​របស់​ព្រះអង្គ​គឺ​បាន​​នាំ​ជាតិ​ឲ្យ​បាន​ស្គាល់​រសជាតិ​ «ឯករាជ្យ»​ និង​​ការ​ដឹកនាំ​ក្នុង​សម័យ​​​សង្គម​រាស្រ្តនិយម​ដោយ​​ផ្ដល់​ឱកាស​​​​ឲ្យ​យុវជន​ចូលរួម​ក្នុង​នយោបាយ និង​កិច្ចការ​សង្គម។​ រីឯ​ចំណុច​​មិន​​ល្អ​បំផុត​របស់​ទ្រង់​គឺ​របៀប​​ចាត់​ការ​ចំពោះ​​​​​ពួក​ឆ្វេង​និយម។

លោក ម៉ាណារ៉ា ថត​ជាមួយ​សិស្ស​របស់​​លោក​​​​នៅ​ជនបទ​។
លោក ម៉ាណារ៉ា ថត​ជាមួយ​សិស្ស​របស់​​លោក​​​​នៅ​ជនបទ​។ ហ្វេសប៊ុក

៣. លោក សេនា ប្រមុខ លន់ នល់ មេដឹកនាំ​របប​សាធារណរដ្ឋ​ខ្មែរ​ចង់​​​​បង្ហាញ​​ពិភពលោក​ថា​នៅ​សម័យ​​​​កាល​នៃ​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​មាន​កម្លាំង​ខ្លាំង​កម្ពុជា​​​​មិន​​​អាច​រក្សា​​អព្យាក្រឹត​ទៀត​ទេ​ដូច្នេះ​គាត់​​ចង់​រក​កន្លែង​ណា​​មួយ​ឈរ​ជើង​។​ លោក​ត្រូវ​បាន​​​​គេ​​ជេរ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត ​នៅ​​​​ពេល​រអិល​ជើង​ចូល​​​​ក្នុង​​វិបត្តិ​​នយោបាយ​នោះ​ដោយ​មិន​​ដឹង​​ខ្លួន​ដោយភាព​​ទុំជោរ​នៃ​​សង្គ្រាម​​​​ត្រជាក់​ក្នុង​ទំនាស់​​​នៃ​មនោគមន៍​វិជ្ជា។ រីឯ​ចំណុច​ខ្សោយ​បំផុត​របស់ លន់ នល់ គឺ​ការ​​ដែល​ខ្លួន​គាត់​មិន​អាច​តតាំង​ជាមួយ​​សង្គ្រាម និង​ការ​ដើរ​​ចេញ​ពី​សភាព​ការណ៍​របស់​​ប្រទេស។

៤. ចំណែកឯ​លោក ប៉ុល ពត មេដឹកនាំ​​នៃ​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ខ្មែរ​ក្រហម​អាច​មាន​ចំណុច​​ល្អ​បំផុត​មួយ​ដែរ។ ល្អ​បំផុត​​របស់​គាត់​គឺ​គាត់​ព្យាយាម​​ផ្តល់​នូវ​មនសិការ ឧត្តម​គតិ​ស្នេហា​ជាតិ​​របស់​គាត់។ គាត់​ជា​មេដឹកនាំ​ដែល​ស្មោះ​​នឹង​មនសិការ​ដោយ​​​នៅ​​​តែ​ក្នុង​ផ្ទះ​​ស្លឹក​ហើយ​ស្លាប់​ទៅ​វិញ​ក៏​នៅ​ក្នុង​ផ្ទះ​ស្លឹក​។ គាត់​បាន​លះបង់​អ្វីៗ​ទាំងអស់​ដើម្បី​បុព្វហេតុ​​​របស់​គាត់​ទោះបី​ជា​​បុព្វហេតុ​របស់​គាត់​​មិន​បាន​​ជោគជ័យ​ក៏ដោយ​ចុះ។ ប៉ុលពត បាន​​​ផ្តល់​​នូវ​គំរូ​មួយ «ដោយ​​មិន​ទាញ​យក​​​ផលប្រយោជន៍​​សម្រាប់​ខ្លួនឯង​ទោះបី​​ខ្លួន​ឯង​មាន​​សមត្ថភាព​​​ប៉ុនណា​ក៏ដោយ​។ ប៉ុន្ដែ​អ្វី​ដែល​​​​អាក្រក់​​​បំផុត​​របស់​លោក ប៉ុល ពត​ គឺ​គាត់​​សម្លាប់​មនុស្ស​។

៥.​សម្ដេច​តេជោ ហ៊ុន សែន នាយក​រដ្ឋមន្ដ្រី​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​គឺ​​លោក​​ខិតខំ​ឈរ​នៅ​​កំពូល​ត្រូវ​ខ្យល់​ត្រូវ​ភ្លៀង និង​ការ​ទិតៀន​ពី​អ្នក​ប្រឆាំង​តែ​​​លោក​​​នៅ​តែ​​​ឈរ​​​​យ៉ាង​រឹងមាំ​ក្នុង​​បុព្វហេតុ «សន្តិភាព​ និង​ការ​​អភិវឌ្ឍ»​។ «ខ្ញុំ​សូម​និយាយ​តាម​ត្រង់​ខ្ញុំ​បាន​​ឆ្លង​ប្រាំ​ជំនាន់​ក៏​ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​បាន​​​មើល​​ឃើញ​ការ​អភិវឌ្ឍ​​សម្រាប់​ប្រទេស​របស់​ខ្ញុំ​នៅពេល​នេះ​គឺ​ធំធេង​​​​ជាង​​ពេល​​ខ្ញុំ​នៅ​ពី​​កុមារ​ឆ្ងាយ​​ណាស់​។ បើ​ប្រៀបធៀប​​នឹង​​សម័យ​​​ផ្សេងៗ​ទៀត​រចនាសម្ព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំង​ជាង។ សន្តិភាព​នៅ​ក្នុង​​សម័យ​​តេជោ​វែង​ជាង​សម័យ​​​ព្រះបាទ​នរោត្តម សីហនុ (១៩៥៣-ដើម​ឆ្នាំ ១៩៧០) ហើយ​​ការ​អភិវឌ្ឍ​​​ច្រើន​ជាង។ តម្លៃ​ក្នុង​របប​ដឹកនាំ​ដោយ​​សម្តេច​តេជោ ហ៊ុន សែន គឺ «​សន្តិភាព»​។ ប៉ុន្តែ​​​ការ​គ្រប់គ្រង​​នៅ​មាន​វិបត្តិ​ត្រូវ​​ទទួល​ស្គាល់​ថា​អ្វីៗ​​ទាំងអស់​មិនមែន​តែ​រឿង​​គ្រប់គ្រង​​មួយ​​មុខ​ទេ​មាន​​​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​​​ក្រៅ និង​​​ក្នុង​ប្រទេស​។

«​ដំបៅ​​ដែ​ល​មាន​សភាព​​​ធ្ងន់ធ្ងរ​​ត្រូវការ​ពេល​យូរ​ដើម្បី​ព្យាបាល​ឲ្យ​​ជា​សះស្បើយ​​»​។

ក្នុង​ឋានៈ​ជា​អ្នក​បង្រៀន និង​ជា​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​​ចំណេះដឹង​ពី​​អតីតកាល​ដល់​យុវជន​លោក សាស្ដ្រាចារ្យ សំបូរ ម៉ាណារ៉ា យល់​ថា​ប្រវត្ដិសាស្រ្ត​គឺជា​កញ្ចក់​ឆ្លុះ​​​ការ​​​អនុវត្ត​បច្ចុប្បន្ន​ និង​អនាគត​​​។

លោក​ចង់​ឲ្យ​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ អ្នក​នយោបាយ​​ និង​អ្នក​សិក្សា​​ទាំងឡាយ​ដឹង​​ថា​គំរូ​ល្អ​​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ពិតជា​មាន​ហើយ​ខ្មែរ​ពិតជា​មាន​​​វីរជន​បាន​​បង្កើត​នូវវីរភាព​ច្រើន​​ណាស់​ដល់​មនុស្ស​ជំនាន់​ក្រោយ។​ ទោះ​ជា​លោក​មាន​វ័យ ៦០ ឆ្នាំ​ក្ដី​ក៏​លោក​នៅ​មាន​មហិច្ឆតា​ចង់​ចែក​រំលែក​នូវ​ចំណេះដឹង​ដល់​មនុស្ស​ជំនាន់​​ក្រោយ​តាមរយៈ​មុខវិជ្ជា​ប្រវត្តិសាស្ដ្រ​ដោយ​ប្រមែប្រមូល​ឧត្តមគតិ​យុវវ័យ​ឲ្យ​យល់​ដឹង​ពី​ការងារ​សង្គម។​

លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា៖ «សួន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​​មាន​​​បន្លែ​ច្រើន​ណាស់​បើ​ថ្ងៃ​នេះ​ត្រូវ​ការ​ស្លកកូរ​មិន​​មែន​ចូល​ទៅ​​ក្នុង​សួន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ទៅ​​បេះ​ម្នាស់​ ឬ​ប៉េងប៉ោះ​យក​​មក​ស្ល​ទេ​គេ​ពិត​ជា​រក​ល្ហុង ស្លឹកគ្រៃ និង​ត្រប់​​។ ប្រសិន​ជា​​លោក​ចង់​​ស្ងោរជ្រក់​លោក​​ពិត​ជា​រក​ជីរ ខ្ទឹម និង​ក្រូចឆ្មារ​ហើយ»។

លោក ម៉ាណារ៉ា បាន​ជួប​ជីវិត​ខ្លោចផ្សា​ព្រាត់ប្រាស​ដូច​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ដទៃ​ទៀត​ដែរ។ លោក​ត្រូវ​​បាន​ខ្មែរ​ក្រហម​ដាក់​នៅ​ក្នុង​កងចល័ត​ជាមួយ​ប្អូនប្រុស​ម្នាក់​។ ប្អូនស្រី​ទី ២ ត្រូវ​​ពិការ​ដល់​​ថ្ងៃ​នេះ​ដោយសារ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​​ប្រើ​នាង​រហូត​ដល់​បាក់​ឆ្អឹង​ខ្នង។ ពេល​ដែល​​ត្រឡប់​មកពី​ខ្មែរ​ក្រហម​វិញ ១៩៧៩ អ្វី​ដែល​ចាំបាច់​បំផុត​គឺ​ការ​កសាង​គ្រួសារ​មួយ​ហើយ​​លោក​ក៏​រៀបការ។

ចំណង​​អាពាហ៍​ពិពាហ៍​របស់​លោក​​បាន​បង្កើត​កូនប្រុស​ស្រី​ចំនួន ៦ នាក់ និង​​មាន​ចៅ​ចំនួន ៦ នាក់។

លោក​​បាន​ចាប់​អាជីព​ជា​គ្រូបង្រៀន​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៩៨២-១៩៨៣។ លោក​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​​​ថា៖ «​ក្នុង​​រយៈពេល ៣៥ ឆ្នាំ​នេះ​ខ្ញុំ​បាន​បណ្តុះបណ្តាល​​​​មនុស្ស​​រាប់​​ម៉ឺន​នាក់​ដែល​​ច្រើន​​បាន​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ចេះ​ដឹង។ ខ្លះ​ក៏​ចាំ​យើង ខ្លះ​ក៏​មិន​ចាំ​តែ​យើង​​ភ្លេច​គេ​ច្រើន​ជាង​​​គេ​​​ភ្លេច​​យើង»។ ទោះ​យ៉ាង​ណា វា​ជា​​​មោទនភាព​មួយ​​របស់​ខ្ញុំ»។

លោក​បាន​បញ្ចប់​​ថ្នាក់​បរិញ្ញាបត្រ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩១ នៅ​សាកល​​វិទ្យាល័យ​​​ភូមិន្ទ​ភ្នំពេញ។ លោក​បញ្ចប់​ថ្នាក់ ម៉ាស្ទ័រ នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​​​​ទីក្រុង​​ឡុងប៊ិច​ផ្នែក​ខាង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត។ បច្ចុប្បន្ន​លោក​គឺជា​អនុប្រធាន​ដេប៉ាតឺម៉ង់​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ភូមិន្ទភ្នំពេញ និង​ជា​នាយក​មជ្ឈមណ្ឌល​​សិក្សា​អំពី​ខ្មែរ​នៅ​​សាកល​វិទ្យាល័យ​បញ្ញាសាស្រ្ត​កម្ពុជា​។

លោក​ សំបូរ ម៉ាណារ៉ា ជា​គ្រូ​ដែល​មិន​​ចេះ​ដូរ​អាជីព​ក្នុង​រយៈពេល ៣៥ ឆ្នាំ។ លោក​គឺជា​កូន​របស់​គ្រូបង្រៀន​ម្នាក់​នៅក្នុង​​សម័យ​សង្គមរាស្រ្ត​និយម។ លោក​​រៀន​នៅ​ក្រុង​ភ្នំពេញ​ថ្នាក់​បឋមសិក្សា​នៅ​សាលា​​ព្រះកែវ​មរកត (សាលា​ទួលទំពូង)។ បន្ទាប់​​មក​ចូល​រៀន​ថ្នាក់​មធ្យមសិក្សា​នៅ​សាលា​ពញាយ៉ាត​ (គុក​ទួលស្លែង​បច្ចុប្បន្ន​)។

នៅ​ថ្ងៃ​​ទី​ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ក្រុម​គ្រួសារ​លោក​ត្រូវ​​បាន​ខ្មែរ​ក្រហម​ជម្លៀស​​​ទៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបង​។ លោក​​ជា​កូនច្បង​​ត្រូវ​ទទួល​បន្ទុក​ជំនួស​​​​ឪពុក​ម្តាយ​ហើយ​​ប្អូនៗ​​​បាន​ស្លាប់​បណ្តើរៗ​សល់​តែ​ ៤ នាក់​​​ពេល​ត្រឡប់​មក​វិញ​នៅ​រស់​តែ​​ម្តាយ​មេម៉ាយ​ព្រោះ​ឪពុក​របស់​លោក​ត្រូវ​បាន​​គេ​យក​​ទៅ​បាត់។ មក​​ដល់​ថ្ងៃ​នេះ​មិន​ដឹង​ថា​សព​លោក​ឪពុក​នៅ​ទីណា​ទេ​៕

រាយការណ៍​បន្ថែម​ដោយ តាំង រីនិត្យ/ សហការ​ផលិត​ VIDEO ដោយ គាំ ច័ន្ទរស្មី, កែវ រតនា និង ជា វណ្ណារ័ត្ន​ (រង់ចាំ​អាន​ភាគ ២ នៅ​​សប្ដាហ៍​ក្រោយ)

0

Comments

Please, login or register to post a comment

ព័ត៌មានពាក់ព័ន្ធ