Search form

Login - Register | FOLLOW US ON

Logo of Phnom Penh Post newspaper Phnom Penh Post - តើ​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ​ និង​ក្រម​នីតិវិធី​ជា​អ្វី​?

Content image - Phnom Penh Post
លោក​មេធាវី សួន វីរៈបញ្ញា នៃ​ក្រុមហ៊ុន​មេធាវី​ខ្មែរ​អប្សរា​។ រូបថត សហការី

តើ​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ​ និង​ក្រម​នីតិវិធី​ជា​អ្វី​?

នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​មាន​ក្រម​ បួន ​គឺ ក្រម​នីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​ ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ និង​ក្រម​រដ្ឋប្បវេណី ក្រម​និតីវិធី​រដ្ឋប្បវេណី ​ដែល​ក្រម​ទាំង​បួន​​នេះ​ត្រូវ​បាន​តុលាការ​យក​មក​ប្រើប្រាស់​ក្នុង​ការ​ដាក់​ទោសទណ្ឌ​ទៅ​លើ​ជនល្មើស​ ឬ​ជា​ការ​កម្រិត​នៃ​ទម្ងន់ទោស​ទៅ​តាម​ប្រភេទ​​បទល្មើស​។

ដើម្បី​ដឹង​ថា​តើ​ក្រម​ទាំង​បួនត្រូវ​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់​បទល្មើស​ប្រភេទ​ណា​នោះ​ភ្នំពេញ​ប៉ុស្តិ៍​បាន​សម្ភាស​លោក​មេធាវី សួន វីរៈបញ្ញា នៃ​ក្រុមហ៊ុន​មេធាវី​ខ្មែរ​អប្សរា​ដែល​មាន​អាសយដ្ឋាន​ផ្ទះ​លេខ​ ៥ អា ផ្លូវ​លេខ​ ២៨៥ សង្កាត់​បឹងកក់​ ១ ខណ្ឌ​ទួលគោក​ដែល​មាន​ខ្លឹមសារ​ដូច​ខាង​ក្រោម ៖

នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​ហេតុ​​អ្វី​មាន​ការ​បែងចែក​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ​ និង​ក្រមនីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​? ​តើ​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ​សំដៅ​ទៅ​លើ​អ្វី​? ​ហើយ​ក្រមនីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​សំដៅ​ទៅ​លើ​អ្វី​ដែរ​?

នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ច្បាប់​លើ​សកលលោក​ជាទូទៅ​គឺ​មាន​ច្បាប់​សារធាតុ​ និង​ច្បាប់នីតិវិធី ចំណែកឯ​នៅ​កម្ពុជា​ក៏​ដូច​គ្នា​ដែរ​។ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ​ដែល​ស្គាល់​ថា​ជា​ច្បាប់​សារធាតុ​នេះ​គឺជា​ច្បាប់​ដែល​បាន​បញ្ញតិ្ត​កំណត់​ទុក​ជា​​មុន​នូវ​អំពើ​នៃ​បទល្មើស​ឈ្មោះ​បទល្មើស និង​ទណ្ឌកម្ម​ដែល​ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ក្នុង​បទល្មើស​នីមួយៗ មាន​ន័យ​ថា​ក្នុង​ក្រម​នេះ​គេ​កំណត់​ឈ្មោះ​បទល្មើស​រួច​ជា​ស្រេច​ឧទាហរណ៍​៖ បទ​ឃាតកម្ម ដូចនេះ​ច្បាប់​បាន​ចែង​ទៀត​ថា​អំពើ​អ្វី​ទៅ​ជា​បទឃាតកម្ម​ហើយ​បើ​ជន​ណា​ប្រព្រឹត្ត​បទលើ្មស​ឃាតកម្ម​នេះ​ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ដូចម្តេច​? យោង​តាម​មាត្រា​ ១៩៩ នៃ​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ​ឆ្នាំ​ ២០០៧ បាន​ចែង​ថា​ «​អំពើ​សម្លាប់​មនុស្ស​ដោយ​ចេតនា​ដោយ​ប្រើ​អាវុធ​ ឬ​មិន​ប្រើ​អាវុធ​...​គឺជា​អំពើ​ឃាតកម្ម​។ ឃាតកម្ម​ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ដាក់​ពន្ធនាគារ​ពី​ ១០ ​ទៅ​ ១៥ ​ឆ្នាំ​»​។

ចំណែក​ក្រមនីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​គឺជា​វិធី​របស់​ច្បាប់​ជា​របៀបរបប​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​សំណុំ​រឿងក្តី​ព្រហ្មទណ្ឌ​ទៅ​តាម​លំហូរ​ដែល​ច្បាប់​បាន​កំណត់​​ដើម្បី​ធានា​ឲ្យ​មាន​ការ​រកឃើញ​នូវ​យុត្តិធម៌​ពិតប្រាកដ​ក្នុង​រឿង​ក្តីព្រហ្មទណ្ឌ​។ ​

ក្នុង​ក្រមនីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​នេះ​ដែរ​ក៏​មាន​ចែង​កំណត់​អំពី​សិទ្ធិ​របស់​ជន​ជាប់ចោទ​ដែល​ត្រូវ​ទទួល​បាន​ការពារ​,​សិទ្ធិ​របស់​ជនរងគ្រោះ​,​សិទ្ធិ​របស់​សាក្សី​,​​ព្រម​ទាំង​បាន​កម្រិត​នូវ​អំណាច​​ និង​កាតព្វកិច្ច​របស់​ស្ថាប័ន​ជាប់​​ពាក់ព័ន្ធ​ដូចជា មន្ត្រី​នគរបាល​យុត្តិធម៌ ស្ថាប័ន​អយ្យការ និង​ស្ថាប័ន​តុលាការ​ដែល​ស្ថាប័ន​ទាំង​នេះ​ជា​ស្ថាប័ន​ចម្បង​ក្នុង​ដំណើរការ​នៃ​ការ​ស្វែងរក​យុត្តិធម៌​ក្នុង​រឿង​ក្តី​។

ខ្ញុំ​បាទ​សុំ​លើក​ឧទាហរណ៍​ថា​នៅក្នុង​ក្រមនីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​គេ​កំណត់​អំពី​អ្វី​៖ ឧទាហរណ៍​ថា​មាន​ជន​ម្នាក់​បាន​លួច​ទូរស័ព្ទ ដូចនេះ​នៅ​ពេល​ចាប់​​បាន​ជន​នោះ តើ​មន្ត្រី​នគរបាល​យុត្តិធម៌​ត្រូវ​សួរ​ចម្លើយ​ជន​នោះ​របៀប​ណា​? ​ត្រូវ​ឃុំ​ខ្លួន​ជន​នោះ​ឬ​ទេ ? ហើយ​បើ​ឃុំ​​តើ​ឃុំ​បាន​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន​?

សមត្ថកិច្ច​ត្រូវ​ប្រមូល​ភ័ស្តុតាង​របៀប​ម៉េច​? ហើយ​បន្ទាប់​មក​ត្រូវ​បញ្ជូន​ជន​នោះ​ទៅ​តុលាការ​មួយ​ណា​?​ចម្លើយ​នៃ​សំណួរ​​ទាំងអស់​នេះ​គឺ​មាន​ចែង​នៅ​​ក្នុង​ក្រម​នីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​ដែល​​ជា​បញ្ញត្តិ​សម្រាប់​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​​មាន​សមត្ថកិច្ច​ និង​បុគ្គល​ដែល​ជាប់​ពាក់ព័ន្ធ​ក្នុង​ដំណើរការ​នៃ​​រឿងក្តី​ព្រហ្មទណ្ឌ​គោរព​តាម​។

យើង​ឃើញ​ថា​ក្នុង​ការ​តាក់តែង​ច្បាប់​អ្នក​ធ្វើ​ច្បាប់​អាច​សរសេរ​បញ្ញត្តិ​ដែល​ជា​ច្បាប់​សារធាតុ និង​បញ្ញត្តិ​នៃ​ច្បាប់​​នីតិវិធី​រួម​ចូល​ជាមួយ​គ្នា​ក្នុង​ច្បាប់​តែ​មួយ​ក៏​បាន​។

ឧទាហរណ៍​៖ នៅ​មុន​ពេល​ដែល​មាន​ក្រម​ព្រហ្មទណ្ឌ និង​ក្រម​នីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​ឆ្នាំ​ ២០០៩ ប្រទេស​កម្ពុជា​​ប្រើប្រាស់​ឯកសារ​ច្បាប់​តែ​មួយ​គឺ ​«​បទប្បញ្ញតិ្ត​ស្តីពី​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ ច្បាប់​ព្រហ្មទណ្ឌ និង​នីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​សម្រាប់​អនុវត្ត​នៅ​ប្រទេស​​កម្ពុជា​ក្នុង​សម័យ​អន្តរកាល​ និង​ច្បាប់​ស្តីពី​ស្ថាន​ទម្ងន់​ទោស​នៃ​បទឧក្រិដ្ឋ​» ដែល​ក្នុង​ច្បាប់​នោះ​មាន​រួម​គ្នា​ទាំង​បញ្ញតិ្ត​សារធាតុ និង​បញ្ញត្តិ​នីតិវិធី​ជាមួយ​គ្នា​តែ​ម្តង​។

ចុះ​ក្រមនីតិវិធី​រដ្ឋប្បវេណី​ប្រើ​សម្រាប់​អ្វី​ដែរ​នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​​តុលាការ​?

ក្រមនីតិវិធី​រដ្ឋប្បវេណី​ក៏​មិន​ខុស​គ្នា​នឹង​ក្រមនីតិវិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​ប៉ុន្មាន​ដែរ​ដែល​ក្រមនីតិ​វិធី​ព្រហ្មទណ្ឌ​កំណត់​អំពី​របៀបរបប​លំហូរ​នីតិវិធី​ដែល​ត្រូវ​យក​មក​ប្រើប្រាស់​ជា​បញ្ញត្តិ​គោល​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​ព្រហ្មទណ្ឌ ចំណែក​ក្រម​នីតិវិធី​រដ្ឋប្បវេណី​វិញ​គឺ​បញ្ញតិ្ត​កំណត់​អំពី​របៀប​​របប​ និង​លំហូរ​នីតិវិធី​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​ និង​វិវាទ​ក្នុង​សំណុំ​រឿង​រដ្ឋប្បវេណី​។

ក្នុង​​នោះ​ក្រម​នីតិវិធី​រដ្ឋប្បវេណី​ក៏​​បាន​ចែង​កំណត់​ផង​ដែរ​អំពី​គោលការណ៍​សំខាន់ៗ​នៃ​នីតិវិធី​រដ្ឋប្បវេណី​ដូចជា គោលការណ៍​ចំពោះ​មុខ​,​គោលការណ៍​​នៃ​ការ​ជម្រះ​ក្តី​តាម​ច្បាប់​,​គោលការណ៍​នៃ​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​​របស់​តុលាការ និង​ភាគី​ដែល​ចៅក្រម និង​គូភាគី​នៃ​រឿងក្តី​នីមួយៗ​ត្រូវ​តែ​គោរព​តាម​បញ្ញត្តិ​ទាំង​នេះ​ដើម្បី​ធានា​ឲ្យ​​បាន​ថា​រឿង​ក្តី​រដ្ឋប្បវេណី​ត្រូវ​​បាន​ប្រព្រឹត្ត​ឡើង​ដោយ​ភាព​យុត្តិធម៌ និង​ឆាប់​រហ័ស​។

ឧទាហរណ៍ៈ នៅ​ក្នុង​មាត្រា​ ៤ នៃ​ក្រមនីតិវិធី​រដ្ឋប្បវេណី​​បាន​ចែង​ថា​តុលាការ​ត្រូវ​ប្រឹងប្រែង​ដើម្បី​រ៉ាប់រង​លើ​បណ្តឹង​រដ្ឋប្បវេណី​ឲ្យ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដោយ​មាន​ភាពយុត្តិធម៌​ និង​ឆាប់​​រហ័ស ឯ​ភាគី​ត្រូវ​អនុវត្ត​បណ្តឹង​រដ្ឋប្បវេណី​ដោយ​សុចរិត និង​ស្មោះត្រង់​៕

0

Comments

Please, login or register to post a comment