Search form

Login - Register | FOLLOW US ON

Logo of Phnom Penh Post newspaper Phnom Penh Post - ខ្មែរ​មិន​អាច​ផ្សះផ្សា​គ្នា​បាន​​ ដោយសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មាន​ជម្លោះ​ដណ្ដើម​អំណាច​គ្នា?

ផែនទី​ក្នុង​សម័យ​ចក្រភព​ខ្មែរ​នា​សតវត្សរ៍​ទី ១៦។ ខ្មែរ​ឈ្លោះ​ហែកហួរ​គ្នា​រហូត​សល់​ទឹកដី​ប៉ុន​សព្វ​ថ្ងៃ​ក៏​នៅ​មិន​ទាន់​ឈប់។
ផែនទី​ក្នុង​សម័យ​ចក្រភព​ខ្មែរ​នា​សតវត្សរ៍​ទី ១៦។ ខ្មែរ​ឈ្លោះ​ហែកហួរ​គ្នា​រហូត​សល់​ទឹកដី​ប៉ុន​សព្វ​ថ្ងៃ​ក៏​នៅ​មិន​ទាន់​ឈប់។ រូបថត ហ្វេសប៊ុក

ខ្មែរ​មិន​អាច​ផ្សះផ្សា​គ្នា​បាន​​ ដោយសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មាន​ជម្លោះ​ដណ្ដើម​អំណាច​គ្នា?

អាណាចក្រ​ខ្មែរ​ត្រូវ​បាន​រីកចម្រើន​គួរ​ឲ្យ​កត់សម្គាល់​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​មាន​ផ្ទៃដី​លាត​សន្ធឹង​រហូត​ដល់​ទល់​ដែន​ប្រទេស​ភូមា ប្រទេស​ចិន និង​ប្រទេស​ចម្ប៉ា។

ដោយសារ​តែ​បន្ទាប់​ពី​បាន​ជ័យជម្នះ​​ច្បាំង​ជាមួយ​គេ​មក​គឺ​ខ្មែរ​មាន​ទម្លាប់​ឈ្លោះ​តែ​គ្នា​ឯង​ដើម្បី​ដណ្តើម​អំណាច​ហើយ​អ្នក​ដែល​ចង់​បាន​អំណាច​នោះ​គឺ​តែងតែ​ទៅ​ពឹង​បរទេស​ឲ្យ​ជួយ​ដើម្បី​បាន​អំណាច​ភាគ​ច្រើន​តែ​ចាញ់​បោក​គេ​កាត់​អស់​ដី​ឲ្យ​គេ​បន្តិច​ម្តងៗ​ឡើង​រួម​តូច​ទៅៗ​មក​ដល់​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​នៅ​សល់​ក្រឡា​ផ្ទៃដី​ត្រឹម​ ១៨១ ០៣៥ ​គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ​ហើយ​អ្នក​ខ្លះ​ក៏​ត្រូវ​បរទេស​ចាប់​ញាត់​គុក​ធ្វើ​បាប​រហូត​ដល់​ស្លាប់​ក៏មាន​។

តាមរយៈ​លោក សំបូរ ម៉ាណារ៉ា សាស្ត្រាចារ្យ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​បាន​មាន​ប្រសាសន៍​ថា​៖ «​ខ្មែរ​យើង​មាន​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ឈ្លោះ​គ្នា​ដណ្តើម​អំណាច​គ្នា​ឯង​តាំង​ពី​យូរយារ​ណាស់​មក​ហើយ​»​។

លោក​លើក​យក​ឧទាហរណ៍​តែ​​ ៣ ​សម័យ​កាល​មក​បង្ហាញ​៖ «​ជម្លោះ​ទី​១- នៅ​សម័យ​អាណាចក្រ​ភ្នំ​ពី​ឆ្នាំ​ ៥៥០-៦៣០ ដឹកនាំ​ដោយ​ស្តេច​ភវរ្ម័ន ប្រទេស​ខ្មែរ​មិន​សូវ​ត្រូវ​គ្នា​រហូត​ដល់​មាន​ទំនាស់​ជាមួយ​នឹង​ចេនឡា​ក្រោម​ (​ទឹក​) ​សុទ្ធ​តែ​​ចង់​បាន​អំណាច​ឯករាជ្យ​រៀងៗ​ខ្លួន​។

រហូត​មក​ដល់​បែកបាក់​​គ្នា​ចេនឡា​ទឹក និង​ចេនឡា​គោក​នៅ​ឆ្នាំ​ ៧៥០ នៅ​ពេល​​នោះ​ពួកគេ​ទៅ​ពឹង​សត្រូវ​ដូចជា ពួក​ជ្វា និង​​ពួក​ចាម​ជា​ដើម​មក​ធ្វើ​បាប​ខ្មែរ​គ្នា​ឯង​រហូត​​ដល់​គេ​បាន​កាន់​កាប់​ទឹកដី​ទឹក​លិច​​។

ជម្លោះ​ទី​២- ​នៅ​សម័យ​​ប្រាសាទ​អង្គរ​កំពុង​រីកចម្រើន​នៅ​សតវត្សរ៍​ទី​ ១២ (​ឆ្នាំ​ ១១៥២-ឆ្នាំ​ ១១៧៧) ​ដឹកនាំ​ដោយ​​ស្តេច​សុរិយវរ្ម័ន​ទី​២​ក៏​ធ្លាក់​បែក​បាក់​គ្នា​មិន​ត្រូវ​គ្នា​ទៅ​ពឹង​​បរទេស​គឺ​ពឹង​ចម្ប៉ា​មក​ច្បាំង​ពេល​នោះ​ជនជាតិ​ចាម​​ចម្ប៉ា​បាន​មក​កាន់កាប់​ក្រុង​អង្គរ​បាន​ ៤ ​ឆ្នាំ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១១៨១ និង​បាន​បំផ្លិច​បំផ្លាញ​ប្រាសាទ​​អង្គរ​ទៀត​ផង​។

ជម្លោះ​ទី​ ៣- នៅ​ឆ្នាំ​ ១៤៧០ ខ្មែរ​យើង​ជួប​ទំនាស់​គ្នា​រវាង​អង្គក្សត្រ​ព្រះបាទ​ស្រីរាជា​បាន​លើក​ទ័ព​ទៅ​ច្បាំង​នឹង​ប្រទេស​សៀម​នៅ​ពេល​ដែល​ច្បាំង​ឈ្នះ​ត្រឡប់​មក​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ​មាន​ព្រះបាទ​ធម្មរាជា​មិន​ព្រម​ចូល​ស្រុក​ក៏​មាន​ទំនាស់​នឹង​គ្នា​។ រីឯ​ អង្គ​ស្រីសុរិយសិក​ផ្សេង​​មួយ​ទៀត​ចង់​បាន​​អំណាច​ដែរ​ក៏​បង្កើត​តំបន់​​អបគមន៍​ពេល​នោះ​ប្រទេស​​ខ្មែរ​ចែក​ចេញ​ជា​បី​ហើយ​នៅ​​ពេល​ទំនាស់​គ្នា​ឯង​ទៅ​ពឹង​សត្រូវ​ក្រុង​អយុធ្យា​ប្រទេស​សៀម​មក​កាត់​សេចក្តី​។

នៅ​ពេល​​នាំ​គ្នា​ទាំង​ ៣ ​ភាគី​ទៅ​ដល់​ក្រុង​អយុធ្យា​គឺ​គេ​កាត់​ឲ្យ​ព្រះបាទ​ធម្មរាជា​ដែល​ត្រូវ​សែ​គ្នា​ជាមួយ​នឹង​សៀម​ហើយ​ចាប់​ព្រះអង្គ​ ២ ព្រះបាទ​​ស្រីរាជ្យជា និង​ស្រីសុរិយសិក​​យក​ញាត់​គុក​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​រហូត​ដល់​ស្លាប់​នៅ​ក្រុង​អយុធ្យា​»​។

ផ្អែក​ទៅ​លើ​ភ័ស្តុតាង​ប្រវិត្តសាស្ត្រ​ទំនាស់​គ្នា​កាល​ពី​សម័យ​បុរាណ​នេះ​ធ្វើ​ឲ្យ​បរទេស​ជិត​ខាង​​ស្គាល់​ក្រយៅ​យើង​រហូត​មក​ទល់​បច្ចុប្បន្ន​មែន​ទេ​? បើ​​តាម​​ដាន​ឯកសារ​ប្រវិត្តសាស្ត្រ​សម័យ​ទំនើប​​វិញ​ម្តង​បន្ទាប់​ពី​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អាណា​និគម​បារាំង​​ឆ្នាំ​ ១៩៥៣ ​មក​ប្រទេស​​កម្ពុជា​បាន​ងើប​ឡើង និង​បាន​កសាង​​ភាព​រីកចម្រើន​វិស័យ​​ជាច្រើន​ជាពិសេស​វិស័យ​វប្បធម៌ អប់រំ កីឡា ការ​អភិវឌ្ឍ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជនបទ​នៅ​រជ្ជកាល​សម្តេច ព្រះនរោត្តម សីហនុ មក​​ទល់​​ឆ្នាំ​ ១៩៧០ ​។ តែ​គួរ​ឲ្យ​ស្តាយ​​ការ​អភិវឌ្ឍ​ទើប​បាន​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​សោះ​កម្ពុជា​ចាប់​ធ្លាក់​ចូល​ក្នុង​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​ដែល​​បើ​តាម​ឯកសារ​យោង​ជា​ច្រើន​ថា​ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​សម្តេចឪ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ១៨ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​ ១៩៧០ ដោយ​សេនា​​ប្រមុខ លន់ នល់។

តែ​មតិ​ផ្ទុយ​​ខ្លះ​ថា​មិនមែន​ការ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទេ​គឺ​មកពី​សម័យ​សម្តេចឪ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ថវិកា​ជាតិ​ធ្លាក់​ចុះ​ហើយ​ជនជាតិ​វៀតណាម​ចូល​មក​ច្រើន​ទៅ​ធ្វើឲ្យ​ព្រះអង្គ​ពិបាក​ដោះស្រាយ​ពេក​ក៏​ព្រះអង្គ​ដាក់​ព្រះកាយ​ផ្ទេរ​តំណែង​ឲ្យ​ទៅ​សេនាប្រមុខ លន់ នល់ ទៅ​វិញ​ទេ​។

នៅពេល​សេនា​ប្រមុខ​ឡើង​កាន់​អំណាច​ពី​ឆ្នាំ​ ១៩៧០-១៩៧៥ ដែល​គាំទ្រ​​ដោយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​គឺ​ប្រទេស​ជាតិ​ចាប់ផ្តើម​ជួប​វិបត្តិ​មាន​ទាំង​បាញ់​បោះ​សេរី បោក​គ្រាប់បែក​នៅ​តាម​ទីប្រជុំជន​ធ្វើ​​ឲ្យ​ខ្មែរ​ស្លាប់​​ជា​បណ្តើរៗ​ធ្វើឲ្យ​មាន​អស្ថិរភាព​នៅក្នុង​សង្គម​។

ស្រប​ពេល​​ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​សម្តេចឪ​ក៏​ចាប់​ផ្តើម​ចង់​បាន​អំណាច​មក​វិញ​ក៏​អំពាវនាវ​ឲ្យ​កូនចៅ​ចូល​ព្រៃ ​ម៉ាកគី​ ដើម្បី​រំដោះ​ប្រទេស​ជាតិ​ពី​នឹម​អាណានិគមន៍​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ពេល​នោះ​ក៏​​លេច​ចេញ​ជា​ឧទ្ទាម​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែល​គាំទ្រ​ដោយ​ប្រទេស​ចិន​ដែល​​មាន ប៉ុល ពត ជា​​អ្នក​ដឹកនាំ​បាន​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​លើ​សេនា​ប្រមុខ លន់ នល់ ចូល​​ដេញ​ជម្លៀស​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ទៅ​​ជនបទ​ស្ទើរ​តែ​ទាំងអស់​នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ១៧ ខែ​មេសា ឆ្នាំ​ ១៩៧៥ ​។

ក្រុម​ខ្មែរ​ក្រហម​ក៏​ដាក់​ឈ្មោះ​របប​របស់​គេ​ថា​ជា​​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៧៩ ពួកគេ​មិន​ត្រឹម​តែ​មិន​ឲ្យ​អំណាច​ទៅ​សម្តេចឪ​ទេ​គឺ​មាន​តែ​បោក​សម្តេច​ឪ​ដោយ​យក​សម្តេច​ឪ​ដាក់​ឃុំ​ក្នុង​ព្រះបរមរាជវាំង​មិន​ឲ្យ​ទៅ​ណា​មក​ណា​ទេ​។

នៅ​ក្នុង​របប​នោះ​​ក៏​បាន​ទៅ​ពឹង​ប្រទេស​ចិន​ទាំង​សព្វាវុធ សម្ភារ​ទ័ព និង​​អាហារ ដើម្បី​មក​កាន់​អំណាច​វិញ​គឺ​ស្រូវ​ត្រូវ​បាន​គេ​ជញ្ជូន​ទៅ​ប្រទេស​ចិន​ដែល​កំពុង​មាន​​តម្រូវការ​ចាំបាច់​បំផុត​​លក្ខណៈ​សង​វិញ​ហើយ​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ស្លាប់​ដោយសារ​របប​នោះ​ដល់​​ទៅ​ជិត​ ២ ​លាន​នាក់​។

នៅ​ថ្ងៃ​ទី​ ៧ ខែ​មករា ឆ្នាំ​ ១៩៧៩ មាន​ក្រុម​ចលនា​រណសិរ្ស​សាមគ្គី​សង្គ្រោះ​ជាតិ​កម្ពុជា​ទៅ​ពឹង​ប្រទេស​វៀតណាម​​មក​រំដោះ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ចេញ​ពី​នឹម​ត្រួត​ត្រា​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម​​ឲ្យ​ទៅ​នៅ​តាម​ព្រំដែន​ជា​ពួក​ឧទ្ទាម​ទៅវិញ​តែ​មតិ​ផ្ទុយ​គេ​ថា​ប្រទេស​វៀតណាម​ចូល​មក​លុក​លុយ​កាន់កាប់​ប្រទេស​​កម្ពុជា​​។

បន្ទាប់ពី​តាំង​កងទ័ព​នៅ​កម្ពុជា​បាន​ប្រមាណ​ ១០ ​ឆ្នាំ​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ​ ១៩៨៩ កងទ័ព​វៀតណាម ​ត្រូវ​បាន​ដក​អស់​ចេញ​ពី​កម្ពុជា​វិញ​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ចរចា​រវាង​ខ្មែរ​ និង​ខ្មែរ​ដោយ​មាន​ការ​ចូលរួម​ពី​អន្តរជាតិ​រហូត​ឈាន​ដល់​ការ​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កិច្ចព្រៀមព្រៀង​សន្តិភាព​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ប្រទេស​បារាំង​នា​ថ្ងៃ​ទី ២៣ ខែ​តុលា​ ឆ្នាំ​ ១៩៩១ ​និង​បាន​ដំណើរការ​​ឲ្យ​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ជា​សកល​​លើក​ទី​ ១ ឆ្នាំ​ ១៩៩៣ ដែល​រៀបចំ​ដោយ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ (​អ៊ុនតាក់​)​។

ប៉ុន្តែ​ទោះ​ជា​យ៉ាង​​ណា​រហូត​មក​ដល់​ពេល​នេះ​ឈាម​ខ្មែរ​នៅ​តែ​ហូរ​មិន​ឈប់​សោះ​បើ​ទោះ​បី​ជា​ខំ​ប្រាប់​ពិភពលោក​ថា​ស្រុក​ខ្មែរ​មាន​សន្តិភាព​ក៏​ដោយ​តែ​ធាតុ​ពិត​​បន្ទាប់ពី​បោះឆ្នោត​ជាតិ​អាណត្តិ​ទី​ ១ ​មក​ការ​ចាប់​ផ្តើម​ផ្សះផ្សា​គ្នា និង​ធ្វើការ​ជាមួយ​គ្នា​បាន​ជួប​ការ​ប្រកាន់​បក្ខពួក​រកាំរកូស​​នឹង​គ្នា​រវាង​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ីនប៉ិច​កាន់​អំណាច និង​​គណបក្ស​ប្រជាជន​ដែល​ជា​ដៃគូ​ក្នុង​រាជរដ្ឋាភិបាល​ហើយ​បន្ទាប់​មក​ក៏ឈាន​ដល់​ការ​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​ក៏​បង្ហូរ​ឈាម​គ្នា​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ៥-៦ ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​ ១៩៩៧ ដែល​កាល​នោះ​ក៏​គ្មាន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ និង​សហគមន៍​​អន្តរជាតិ​ណា​មក​ជួយ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​ដែរ​ទេ​ដោយសារ​តែ​ខ្មែរ​ប្រាប់​គេ​ថា​ខ្លួន​ចេះ​ដោះស្រាយ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ហើយ​។

ការ​បាក់បែក​រវាង​ខ្មែរ​នៅ​តែ​រកាំរកូស​នឹង​គ្នា​រហូត​មក​ដល់​អាណត្តិ​ទី​ ៥ ​នេះ​គឺ​ហាក់បី​ដូច​ស៊ីសាច់​ហុត​ឈាម​គ្នា រករឿង​គ្នា​ គុំកួន​គ្នា ធ្វើ​បាប​គ្នា​ដោយ​បំផ្លាញ​គ្នា​ទៅ​វិញ​ទៅ​មក​គឺ​យក​តែ​ឈ្នះ​ដៃ​រវាង​បក្ស​​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល និង​បក្ស​ប្រឆាំង​។

ទាំង​នេះ​ គឺ​មកពី​ស្រុក​ខ្មែរ​មិនមាន​របៀប​រស់នៅ​ជាមួយ​គ្នា​​បែប​សុខដុម​នីយកម្ម​យូរ​អង្វែង និង​ខ្វះខាត​ការ​បង្រួប​បង្រួម​គ្នា​គឺ​បាន​តែ​មួយ​ភ្លែត​ហើយ​តាំង​បែកបាក់​គ្នា​ហើយ​ដដែលៗ​គឺ​ដើម្បី​ចង់​បាន​អំណាច​គឺ​ទាល់​តែ​ពឹង​បរទេស​ជួយ​ដើម្បី​ផ្តួលរំលំ​របប​មួយ​ដូច​បង្ហាញ​ត្រួសៗ​នៅ​ក្នុង​ប្រត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​ទំនាស់​គ្នា​ពឹង​បរទេស​មាន​លក្ខណៈ​សងសឹក​គ្នា កាត់​ដី​ឲ្យ​គេ​បង្កើត​តំបន់​អបគមន៍​ដឹក​ជញ្ចូន​ផលិតផល​សម្រេច​បាន​ឲ្យ​ទៅ​ប្រទេស​គេ​ជាដើម បើ​ទោះបី​ជា​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ហើយ​ក៏​ដោយ​គឺ​ការ​ដឹកនាំ​តាម​បែប​បទ​ដដែលៗ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​ឲ្យ​តែ​​កាន់​អំណាច​បាន​យូរ​ដោយ​មិន​បាន​មើល​ទៅ​ប្រទេស​ដែល​គេ​អភិវឌ្ឍ​តាម​បែប​លទ្ធិ​ប្រជាពលរដ្ឋ​គេ​នោះ​ទេ​គឺ​មាន​តែ​អ្នក​នយោបាយ​កេង​ចំណេញ​ពី​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទេ​។

នៅពេល​ដែល​កាន់​អំណាច​យូរ​ឆ្នាំ​ទៅៗ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ក្រោម​​ការ​ដឹកនាំ​ទាំង​ល្អ​ក្តី ឬ​ទាំង​មិន​ល្អ​ក្តី​គឺ​ដោយសារ​តែ​​​មនុស្ស​ម្នាក់​។ រីឯ​អ្នក​ផ្សេង​នៅ​ក្នុង​បក្ស​​ដែល​ចាំ​តែ​ទទួល​ផលប្រយោជន៍​ក៏​ចេះ​តែ​រុញ​មនុស្ស​ម្នាក់​ឲ្យ​ដឹកនាំ​ទៅ បើ​ទោះ​ជា​ដឹង​ថា​គាត់​ធ្វើ​ខុស​ក៏​ដោយ​តែ​នៅ​ពេល​ដល់​គាត់​អស់​អំណាច​​នាំ​គ្នា​យក​រួច​ខ្លួន​រៀងៗ​ខ្លួន​ហើយ​នាំ​គ្នា​​ទម្លាក់​កំហុស​លើ​មនុស្ស​ម្នាក់​ដែល​ដឹកនាំ​យូរ​ឆ្នាំ​ដូច​លោក​ហ្វីដែល ម៉ាក់កូស អតីត​​មេដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ​ប្រទេស​ហ្វីលីពីន និង​លោក ស៊ូកាណូ ស៊ូហារតូ អតីត​មេដឹកនាំ​ផ្តាច់​ការ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​។

ចំណែក​អ្នក​ដទៃ​ទៀត​រួច​ខ្លួន​តែ​អ្វី​សំខាន់​នោះ​គឺ​កាលណា​ដឹកនាំ​របប​យូរ​ឆ្នាំ​ទៅ​ចាក់គ្រឹះ​រឹងមាំ​នូវ​ភាព​ផ្តាច់ការ​ពិបាក​កែ​ណាស់​បើ​ទោះបី​ជា​ដូរ​មេដឹកនាំ​ក៏ដោយ​ឧទាហរណ៍​ដូច​លោក អាន់តាសារី អាហ្សា (Antasari Azhar) ដែល​ជា​អតីត​ប្រធាន​គណៈកម្មការ​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​ (​ឆ្នាំ​ ២០០៧-ឆ្នាំ​ ២០០៩) ដែល​បាន​ធ្វើការ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​លើ​ក្រុម​មនុស្ស​នៅ​សល់​ពី​លោក​ប្រធានាធិបតី ស៊ូហារតូ ដែល​មាន​ទាំង​មន្ត្រី​នៅ​តុលាការ មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​នៅ​ធនានាគារ​ជាតិ មន្ត្រី​ជាន់​ខ្ពស់​នៅ​កងទ័ព និង​ប៉ូលិស​ក៏​ត្រូវ​អ្នក​ទាំង​នោះ​ព្រួត​គ្នា​វាយបក​គាត់​វិញ​ដោយ​ចោទ​ថា​បាន​ចូលរួម​មនុស្ស​ឃាត​ពាណិជ្ជករ​មួយ​រូប​ឲ្យ​ជាប់​គុក​ ១៨ ​ឆ្នាំ​។

តែ​ទីបំផុត​លោក អាន់តាសារី ត្រូវ​គេ​គ្រោង​នឹង​ដោះលែង​នៅ​ចុង​ខែ​កញ្ញា​ឆ្នាំ​ ២០១៦ ​ដោយ​ជាប់​គុក​មិន​គ្រប់​តាម​សាលក្រម​ផង (The Jakarta Post)​។ នេះ​គឺជា​បញ្ហា​មួយ​ដែល​បន្សល់​ទុក​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​រយៈពេល​យូរ​ឆ្នាំ​ធ្វើឲ្យ​ប៉ះពាល់​ទម្រង់​នៃ​របប​មួយ​នោះ បើ​ទោះបី​ជា​មេដឹកនាំ​គាត់​ចាកចេញ​ហើយ​ក៏ដោយ​។

តាម​ពិត​ទៅ​ការ​គ្រប់គ្រង​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​មិន​ជា​ការ​លំបាក​ដូច​នៅ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ដែល​មាន​វប្បធម៌ ជាតិ​សាសន៍ សាសនា​ចម្រុះ និង​ការ​រស់នៅ​ជា​កោះ​រាប់ពាន់​កោះ​នោះ​ទេ​គឺ​ឲ្យ​តែ​កម្ពុជា​មាន​ឆន្ទៈ​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​ទំនាស់​រវាង​បង​ប្អូន​ឯង​នេះ​។

ទោះបី​ជា​យ៉ាង​ណា​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ដែល​មាន​ទំនាស់​គ្នា​ឯង​ជាមួយ​នឹង​ចលនា​រំដោះ​នៅ​រដ្ឋ​អាចេស​ (Aceh) គឺជា​ដល់​ការ​ផ្សះផ្សា​គ្នា​នៅ​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​ចលនា​បំបែក​រដ្ឋ​អាចេស​នេះ​នៅ​ទីក្រុង​ហៃសិនគី​ប្រទេស​ហ្វាំងឡង់​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៥ និង​ចុះ​អនុស្សរណៈ​ជាមួយ​គ្នា​ដោយ​ភ្ជាប់​នឹង​លក្ខខណ្ឌ​សមស្រប​ដែល​អាច​ទទួល​យក​បាន​ដូច​គ្នា​គឺ​មាន​ចំណុច​សំខាន់ៗ​មាន​តាំងពី​ការ​គ្រប់គ្រង​រដ្ឋ​ស្វយ័ត នីតិរដ្ឋ សេដ្ឋកិច្ច ការ​លើក​លែង​ទោស​ ការ​គោរព​សិទ្ធិ​មនុស្ស និង​បេសកកម្ម​ត្រួត​ពិនិត្យ​តាមដាន​ជាដើម​។

ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​ ប្រទេស ​មីយ៉ាន់ម៉ា​ ដែល​ល្បី​ខាង​ការ​ដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ​រាប់​សិប​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​តែ​បច្ចុប្បន្ន​នេះ​បែរ​ទៅ​ជា​ស្រុះ​ស្រួល​គ្នា​ក្នុង​ដំណើរការ​កសាង​សន្តិភាព​ទៅ​វិញ​បើ​ទោះ​ជា​គណបក្ស​លោកស្រី អ៊ុងសាន សូជី ឈ្នះ​ឆ្នោត​ភ្លូកទឹក​ភ្លូកដី​កាល​ពី​ឆ្នាំ​ទៅ​ក៏​ដោយ ក៏​លោកស្រី​មិន​ធ្វើការ​វាយបក​ទៅ​នឹង​មេទ័ព​ដែល​ផ្តាច់ការ​នោះ​ទៅវិញ​ដែរ​រីឯ​លោក​ ថេន សេន ​វិញ​បន្ទាប់​ពី​ប្រគល់​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​ឲ្យ​ឥស្សរជន​ក្នុង​បក្ស​លោកស្រី​ សូជី ​ហើយ​លោក​បែរ​ជា​ទៅ​បួស​ជា​សង្ឃ​​ និង​លា​ឈប់​ពី​ឆាក​នយោបាយ​ក្រោយ​សឹក​ទៅ​វិញ​។

ចំណុច​ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ការ​ផ្សះផ្សា​គ្នា​រវាង​បក្ស​លោកស្រី សូជី និង​រដ្ឋាភិបាល​ផ្តាច់ការ​ថា​បើ​ទោះបី​ជា​គណបក្ស​ណា​ឈ្នះ​ឆ្នោត​គឺ​គ្មាន​ការ​សងសឹក​គ្នា​ហើយ​បែង​ចែក​អំណាច​គ្នា​ដោយ​សន្តិវិធី​ដោយ​បាន​គិតគូរ​ជាតិ​ជា​ធំ​ពិតប្រាកដ​​។

ចំណុច​ដែល​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​មួយ​ទៀត​នោះ​កាលពី​ដើម​ខែ​មុន​នេះ​លោកស្រី​ ស៊ូជី បាន​មក​ជួប​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ថៃ​ហើយ​បបួល​ពលករ​មីយ៉ាន់ម៉ា​ដែល​ធ្វើការ​នៅ​ប្រទេស​ថៃ​ឲ្យ​ត្រឡប់​ទៅ​ផ្ទះ​វិញ​បាន​រាប់​ម៉ឺន​នាក់​ក្នុង​នាម​ជា​មេដឹកនាំ​នៃ​ប្រទេស​ជាតិ​ផង និង​ជា​មាតា​ផង​។ នេះ​បាន​ពិតជា​សម្តែង​ការ​កសាង​សន្តិភាព​ពិត​ជូន​ប្រទេស​ជាតិ​របស់​គេ​។

ចុះ​ស្រុក​ខ្មែរ​យើង​វិញ តើ​ពេល​ណា​​អ្នក​នយោបាយ​ដែល​ដឹកនាំ​បក្ស​នីមួយៗ​ស្វែងរក​គំនិត​ឈ្នះៗ​ដូចគ្នា​ដើម្បី​ប្រទេស​ជាតិ​របស់​ខ្លួន​? តើ​អាច​ធ្វើការ​បន្ត​កិច្ចការ​សន្ទនា​គ្នា​ឡើង​វិញ​ដើម្បី​ស្វែងរក​សន្តិភាព​ពិត​ប្រាកដ​ជូន​ជាតិ​ដោយ​តាក់តែង​ជា​ច្បាប់​ចង​ទៅ​អ្នក​ដឹកនាំ​ណា​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​កំហុស​ទូទាត់​នឹង​សមិទ្ធផល​ដែល​គាត់​ធ្វើ​បាន​ចាត់​ទុក​ថា​ស្មើគ្នា​គឺ​ការ​មិន​ចាប់​ទោស និង​គ្មាន​គំនុំ​សងសឹក​គ្នា​។

ដូច​លោក ហ៊ុន សែន បាន​និយាយ​លេង​ពេល​ត្រូវរ៉ូវ​គ្នា​បាយ​ល្ងាច​ជាមួយ​លោក សម រង្ស៊ី ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​ភ្ញាក់ផ្អើល​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​ពេញ​មួយ​ប្រទេស​ដែល​ភាគ​ច្រើន​ពេញ​ចិត្ត​លើ​កាយ​វិការ​ប្រកប​ដោយ​សន្តិភាព​របស់​មេដឹកនាំ​ទាំង​ពីរ​បក្ស​នោះ​គឺ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​ការ​គុំកួន​នឹង​លោក​កុំ​យក​ទិស​ស្លោក​ដែល​ថា​៖ «​ទឹក​ឡើង​ត្រី​ស៊ី​ស្រមោច ទឹក​ហោច​ស្រមោច​ស៊ី​ត្រី​!»​។

កាល​ដែល​លោក​បង្ហើរ​ពាក្យ​នេះ​គឺ​មាន​បំណង​ចង់​បាន​សន្តិភាព​បណ្តើរៗ​ហើយ​តែ​ការ​និយាយ​ពិបាក​នឹង​យក​ជា​ការ​បាន​ទាល់​តែ​តាក់តែង​ជា​ច្បាប់​លាយ​លក្ខណ៍​អក្សរ​យល់​ព្រម​ទាំងអស់​គ្នា​ទើប​បាន​ថា​ជា​អ្នក​គិតគូរ​ប្រទេស​ជាតិ​ពិត​ជាពិសេស​គឺ​ដក​ស្រង់​បទពិសោធ​ដំណើរការ​កសាង​សន្តិភាព​នៅ​ប្រទេស​មីយ៉ាន់ម៉ា​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី និង​រដ្ឋ​អាចេស​។ បើ​ពុំ​ដូច្នេះ​ទេ ​គឺ​គ្មាន​គ្រូ​ស្តោះ​ផ្លុំ​ណា​មក​ជួយ​ស្វែងរក​សន្តិភាព​ដោយ​សុខសាន្ត​នោះ​ទេ​៕

ចូលរួម​ផ្តល់​យោបល់​តាមរយៈ soprach.tong@phnompenhpost.com

0

Comments

Please, login or register to post a comment