កាលពីសម័យកាលលោក ជា សុផារ៉ា អតីតអភិបាលរាជធានីភ្នំពេញគ្រាន់តែឡើងកាន់តំណែងភ្លាមគឺ មានឆន្ទៈចាប់ផ្តើមរៀបចំតុបតែងលម្អសួនច្បារតាមដងវិថីជាមួយនឹង រូបព្រះឆាយាល័ក្ខណ៍សម្តេចឪ និងតាមច្រាំងទន្លេ និងបូមលូបារអាចម៍ដីចេញកុំឲ្យទឹកលិច។
ល្បែង ស៊ីសងស្របច្បាប់ស្រុកខ្មែរមានតែពីរប្រភេទទេគឺកាស៊ីណូនិងឆ្នោត ជាតិ។ ចុះហេតុអ្វីបានជាឆ្នោតផលិតនៅប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេដាក់លក់ ព្រោងព្រាតនៅស្រុកខ្មែរទៅវិញ?មិនមែនទើបតែថ្ងៃនេះទេ ដែលឆ្នោតវៀតណាម (ដែលគេនិយមហៅថា ឆ្នោតយួន) យកមកដាក់លក់នៅស្រុកខ្មែរនោះគឺលក់ខួបប្រាំងខួបវស្សាយូរឆ្នាំ មកហើយដែលឆ្នោតវៀតណាមនោះត្រូវបានគេដាក់លក់នៅតាមច្រកព្រំដែន បាវិត ជ្រៃធំ គិរីវង់ កំពង់ត្រាច ជាដើម។
«ម៉ោង ១២ ថ្ងៃទី១២ ខែ១២ ឆ្នាំ២០១២ គឺជាថ្ងៃដែលតំណក់ប្រេងនឹងចាប់ផ្តើមស្រក់ចេញមកលើកដំបូងពីក្នុង ប្រទេសផ្ទាល់»។ នេះគឺជាប្រសាសន៍របស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន កន្លងមក។ តើហេតុអ្វីបានជាមកដល់ថ្ងៃនេះហើយពុំទាន់ឃើញតំណក់ប្រេងមួយ តំណក់សោះអ៊ីចឹង?
«ឈើកោងវល្លិព័ទ្ធ មនុស្សខ្ចាត់ព្រាត់កុំយកខ្លួនបៀត!» នេះគឺជាពាក្យចាស់តែងតែលើកឡើងដើម្បីក្រើនរំឭកឲ្យចេះប្រយ័ត្ន ប្រយែងនៅពេលណាដែលទទួលនរណាម្នាក់ឲ្យស្នាក់អាស្រ័យមួយរយៈឬក៏ ឲ្យខ្ចីរបស់របរមានតម្លៃដោយមិនដឹងពីសាវតាររបស់មនុស្សនោះច្បាស់ ជាពិសេសអ្នកនយោបាយតែម្តង។
បើមិនផឹកកាត់កាលចោលឈប់រាប់អាន! ដាក់តិចៗនឹងគេនឹងឯងទៅ! តាមគេតាមឯងទៅ បើគេដាច់ដាច់នឹងគេទៅ! មកធ្វើអ្វីបើមកមិនផឹក! មកដាក់មួយនឹងគេទៅ... ទំាងនេះគឺសុទ្ធតែជាឃ្លាដែលគេនិយមប្រើដើម្បីនាំផ្លូវនិងជំរុញ គ្នាឲ្យផឹកគ្រឿងស្រវឹងនៅក្នុងអំឡុងពេលចូលឆ្នាំថ្មី ឆ្នាំម្សាញ់នេះ។
កាលពីសម័យ ដើម គ្រូបង្រៀនដែលល្អ ហើយគេឲ្យតម្លៃទៅលើគ្រូណាដែលពូកែវ៉ៃកូនសិស្សនឹង រំពាត់ និងធ្វើទារុណកម្មកូនសិស្ស គេថាគ្រូនោះបង្រៀនសិស្សឆាប់ចេះ។
និន្នាការតវ៉ាពីរច្រាសទិសគ្នា នៅប្រទេសជឿនលឿនប្រជាពលរដ្ឋគេទាមទាររដ្ឋាភិបាល តែអំពីរឿងការថែទាំសុខភាព ហូបច្រើនពេក និងទាមទារសិទ្ធិការរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់ក្រុមមនុស្សភេទដូចគ្នា ជាដើម ឯប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ដូចស្រុកខ្មែរវិញប្រជាពលរដ្ឋនាំគ្នាតវ៉ា រាជរដ្ឋាភិបាល រឿងអត់អីហូប រឿងគ្មានជម្រក រឿងបាត់បង់ដីធ្លី រឿងបាត់បង់ព្រៃឈើ បញ្ហាអយុត្តិធម៌ និងរឿងរំលោភបំពានសិទ្ធិ ទៅវិញ។
បញ្ហាដីធ្លី និងជម្រកនៅស្រុកខ្មែរ នៅតែជាបញ្ហាដ៏ក្តៅគគុកដដែល។ ភាពខុសគ្នារវាងអ្នកមានដីធ្លី និងអ្នកខ្លះរកតែដីមួយបង្គីក៏មិនបានផង កុំថាឡើយដល់ដីសង់ផ្ទះ។ អ៊ីចឹងធ្វើឲ្យជីវិតរបស់ពួកគាត់អណ្តែតត្រសែតទៅតាមយថាកម្មទៅ យកតែមួយរស់ៗទៅ។
ឥឡូវនេះ ការបញ្ជ្រាបរឿងនយោបាយ ឬក៏ទំនាស់ផលប្រយោជន៍ កើតមានស្ទើរតែ គ្រប់ច្រកល្ហកឲ្យតែមានឱកាសហើយជាពិសេសឲ្យតែមានពាក្យថាសមាគម ឬក៏គណៈ ដែលមានវិជ្ជាជីវៈ និយាយឲ្យចំទៅឲ្យតែមានមនុស្សប្រមូលផ្តុំ ហើយបើជាប្រភេទមនុស្សមានឥទ្ធិពលនៅក្នុងសង្គមគឺអ្នកនយោបាយកាន់ តែចូលចិត្ត ដូចជា ព្រះសង្ឃ គ្រូពេទ្យ គ្រូបង្រៀន អ្នកកាសែត និងមេធាវី ជាដើម។
«សូវលិចទូកកណ្តាលទន្លេ កុំឲ្យតែភ្លើងឆេះផ្ទះ!» នេះគឺជាពាក្យចាស់ តែងតែលើកឡើងពីផលអវិជ្ជមានដូចគ្នា។ តែគ្រាន់មួយគ្រាន់បើជាងបន្តិច ត្រង់ថា បើលិចទូកទៅ អស់តែអីវ៉ាន់លើទូកទេ ហើយមនុស្សអាចហែលរួចរស់ តែបើឆេះផ្ទះវិញ គឺអស់រលីង កេរអាករ ក៏គ្មានសល់ដែរ ហើយមនុស្សអាចប្រឈមមុខនឹងការស្លាប់ច្រើនទៀតផង។
គេថា ៖«គ្រូចាប់ពស់ ស្លាប់ដោយសារពស់ចឹក អ្នកចូលចិត្តលេងកាំភ្លើង ច្រើនតែគ្រោះថ្នាក់ដោយសារគ្រាប់កាំភ្លើង!»។ ឯយ៉ាងណាមិញអ្នកចូលចិត្តលេងទឹក ក៏អាចគ្រោះថ្នាក់ដោយសារលង់ទឹកផងដែរ ក្នុងករណីទឹកហូរកួចខ្លាំង ឬក៏ហែលអស់ដៃ នេះសម្រាប់អ្នកចេះហែលទឹកផង តែបើអ្នកអត់ចេះហែលទឹកគឺចប់តែម្តង។
«មេមាន់ពងលើ ស្រូវ វាត្រូវតែស៊ីស្រូវហើយ!»។ ពាក្យស្លោកបុរាណនេះ ត្រូវគេលើកឡើងជាញឹកញាប់ខ្លាំងណាស់នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា ទាក់ទិននឹងរបៀបនៃការដឹកនាំប្រទេសក្នុងទម្រង់គ្រួសារ និងបក្ខពួកនិយម។
ទាំងរដ្ឋាភិបាល ទាំងអង្គការសង្គមស៊ីវិល ព្រមទាំងជនល្មើស និងជនរងគ្រោះផង សុទ្ធតែខាតបង់ប្រាក់កាស និងពេលវេលាយ៉ាងច្រើន ដែលកើតចេញពីករណីចាប់រំលោភសេពសន្ថវៈ ដែលកំពុងកើតមានយ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង នៅក្នុងសង្គមបច្ចុប្បន្ន។
រាល់ពេលពិធីបុណ្យទឹកនៅឥណ្ឌា និងពិធីបុណ្យសាសនាផ្សេងៗ ដូចជា នៅប្រទេសបង់ក្លាដែស នេប៉ាល់ ជាដើម មានមនុស្សស្លាប់រាប់សិបនាក់ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដោយសារការរត់ជាន់គ្នា។ ឯនៅក្នុងពិភពបាល់់ទាត់ក៏មានមនុស្សស្លាប់ ដោយសារការរត់ជាន់គ្នាដែរ។ កាលពីឆ្នាំទៅកីឡដ្ឋានមួយនៅប្រទេសអេហ្ស៊ីប មានមនុស្សរត់ជាន់គ្នាស្លាប់៧៣នាក់។
ស្រវឹងស្រាស្រវឹងតែមួយថ្ងៃ ស្រវឹងស្រីស្រវឹងមួយជីវិត!» តែបើផឹករាល់ថ្ងៃគឺស្រវឹងមួយជីវិតដូចតែគ្នាទេ លោកអ្នក។ ចុះហេតុអ្វីបានជាអ្នកនិពន្ធបទចម្រៀងមួយចំនួន ដេកគិតតែពីតែងរឿងផឹកស្រាអស់ពីមួយទៅមួយអ៊ីចឹង?
ខណៈដែលកម្ពុជា បើកឲ្យមានទីផ្សារសេរីភាវូបនីយកម្ម និងការអនុញ្ញាតឲ្យក្រុមហ៊ុន ទំាងក្នុងស្រុក និងក្រៅស្រុក មកដាក់ធ្វើវិនិយោគទុននៅកម្ពុជា កាន់តែកើនឡើងច្រើនទៅៗ ស្របគ្នានោះដែរ សកម្មភាពសាងសង់ផ្ទាំងរូបភាព យីហោពាណិជ្ជកម្មរបស់ក្រុមហ៊ុនឯកជនទាំងនោះ បាននិងកំពុងសាងសង់យ៉ាងគគ្រឹកគគ្រេង តាមដងវិថីនានា សួនច្បារសាធារណៈ និងតាមក្រុមហ៊ុនជាដើម។
ពេលចាប់ផ្តើមសរសេរភាសាបរទេស ដូចជា ភាសាអង់គ្លេសក្តី ភាសាបារាំងក្តី ភាសាចិនក្តី គឺម្នាក់ៗ គិតពីការប្រើពាក្យពេចន៍ វេយ្យាករណ៍ ឃ្លាភ្ជាប់សេចក្តី ឃ្លាឃ្លោង ឲ្យត្រឹមត្រូវ ហើយពេលខ្លះ ខំបើកវចនានុក្រមដែលស្ពាយជាប់នឹងខ្លួនទៀតផង។
«មានស៊ីអត់សែន មានសែនអត់ស៊ី!» នេះគឺជាពាក្យឌឺដងដាក់គ្នាសាមញ្ញមួយ ដែលឮម្តងម្កាល របស់ថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សនយោបាយ រវាងលោក នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន និងលោក សម រង្ស៊ី ប្រធានគណបក្សសមរង្ស៊ី។ តែពេលខ្លះ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណឹងទេ គឺប្រើពាក្យអសុរោះ អាម៉ឹង និងពាក្យហិង្សាគួររន្ធត់ ហាក់ដូចជាពាក្យសម្តី មិនមែនក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសឡើយ។
ពីរ បីសប្តាហ៍ចុងក្រោយនេះ មានបាតុកម្មដ៏ធំដែលផ្តើមឡើងដោយក្រុមយុវជននៅទីក្រុងញូវដែលីនៃ ប្រទេសឥណ្ឌាដើម្បីធ្វើការតវ៉ាប្រឆាំងទៅនឹងយុវជនទំនើង៦នាក់ បានចាប់រំលោភសេពសន្ថវៈជាក្រុម និងសម្លាប់យុវនារីអាយុ២៣ឆ្នាំ ជានិស្សិតពេទ្យ ហើយបោះចេញពីក្នុងរថយន្តក្រុង។ ពួកគេទាមទារឲ្យកាត់ទោសប្រហារជីវិតដោយព្យួរកទៅលើជនល្មើស ទាំង៦នាក់នោះ។
បញ្ហាស្រ្តីច្រើនជាងបុរសតាមរយៈផលធៀបរវាងបុរស ៤៨,៦ ភាគរយ និងស្រ្តី ៥១,៤ ភាគរយនៅកម្ពុជា (ជំរឿន ឆ្នាំ ២០០៨) កត្តាចម្បង ដែលនំាឲ្យគម្លាតគ្នានេះ គឺមកតែពីសង្រ្គាមរ៉ាំរ៉ៃជាង ៣ ទសវត្សរ៍កន្លងមក។
កាលពីខែមុននេះ នៅតាមផ្លូវជាតិលេខ១ ម្តុំរមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍កៀនស្វាយ មានរថយន្តវ៉ាគ្នា ជ្រុលទៅបុករោងការមួយដែលសង់រោងចូលក្នុងផ្លូវជាតិលេខ១នោះ រងរបួសភ្ញៀវដែលចូលរួមក្នុងពិធីមង្គលការជាង២០នាក់។ សំណួរសួរថាតើ អ្នកណាខុស អ្នកណាត្រូវ? ឯរថយន្តដែលគេចពីគេ ទៅប៉ះរោងការនោះមិនដឹងថាត្រូវចាប់ដាក់ទោសកម្រិតណា?
ភ្នំពេញ ប៉ុស្តិ៍
