The Phnom Penh Post Search

Search form




Logo of Phnom Penh Post newspaper Phnom Penh Post - គ្រោះ​រាំងស្ងួត​ធ្ងន់​ធ្ងរ​បណ្តាល​ឲ្យ​ដួល​រលំ​អាណាចក្រ អង្គរ

គ្រោះ​រាំងស្ងួត​ធ្ងន់​ធ្ងរ​បណ្តាល​ឲ្យ​ដួល​រលំ​អាណាចក្រ អង្គរ

គ្រោះ​រាំងស្ងួត​ធ្ងន់​ធ្ងរ​បណ្តាល​ឲ្យ​ដួល​រលំ​អាណាចក្រ អង្គរ

130805_03
ប្រាសាទអង្គរវត្តដ៏ល្បីល្បាញរបស់ខ្មែរ ហេង ជីវ័ន

ភ្នំពេញៈ ដោយ​មើល​ទៅ​លើ​រង្វង់​នៅ​ក្នុង​ដើម​ឈើ​មួយ ដែល​មាន​អាយុ​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​បាន​អះអាង​ថា ការ​ដួល​រលំ​នៃ​អាណាចក្រ អង្គរ កាល​ពី​ជិត ៦០០ ឆ្នាំ​មុន គឺ​បាន​ដួល​រលំ​ភ្លាមៗ បន្ទាប់​ពី «ភាព​រាំងស្ងួត​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ»។ នៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​ថ្មី​មួយ ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ បាន​ភ្ជាប់​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​អាណាចក្រ អង្គរ​ទៅ​នឹង​ព្រឹត្តិការណ៍ ស្រដៀង​គ្នា ទូទាំង​ពិភពលោក​និង​ភាព​រាំងស្ងួត​ជាមួយ​នឹង​ជម្លោះ​ហិង្សា របស់​មនុស្ស។

សាស្ត្រាចារ្យ Solomon Hsiang នៅ​សាកល​វិទ្យាល័យ California ដែល​ជា​អ្នក​និពន្ធ​នាំ​មុខ​គេ​នៃ​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​វិទ្យាសាស្រ្ត​ដែល ចេញ​កាល​ពី​ថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍ ជាមួយ​នឹង​ក្រុម​អ្នក​ស្រាវជ្រាវ​រួម​មាន​លោក Marshall Burke បាន​ចំណាយ​រយៈ​ពេល ១៨ ខែ​ចុង​ក្រោយ​ពិនិត្យ​ទៅ​លើ​ការ​ប្រែ​ប្រួល​អាកាសធាតុ​កាល​ពី​អតីតកាល​នៅ​គ្រប់​តំបន់​ទាំង​អស់​នៃ​ភព​ផែនដី ហើយ​ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗ​បាន​កើត​នៅ​ដំណាល​គ្នា​ជាមួយ​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​ទាំង​នោះ។

លោក Hsiang បាន​ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​មួយ​ថា​៖ «អ្វី​ដែល​កំពុង​ខ្វះ​ខាត​គឺ​រូបភាព​ច្បាស់​មួយ​នៃ​អ្វី​ដែល​ជា​តួ​សេចក្តី​នៃ​ការ​ស្រាវជ្រាវ​ទាំង​មូល កំពុង​បង្ហាញ​ប្រាប់​យើង​»។ «យើង​បាន​ប្រមូល​ការ​សិក្សា​មុនៗ ចំនួន ៦០ រួម​មាន​ទិន្នន័យ​ផ្សេងៗ​គ្នា​ចំនួន ៤៥ ហើយ​យើង​បាន​ធ្វើ​ការ​វិភាគ ឡើង​វិញ​ទៅ​លើ​ទិន្នន័យ​របស់​ពួក​គេ​និង​ការ​រក​ឃើញ​របស់​ពួក​គេ​ដោយ​ប្រើ​ក្របខ័ណ្ឌ​ការងារ​ស្ថិតិ​ទូទៅ។ លទ្ធផល​គឺ​គួរ​ឲ្យ​ចាប់​អារម្មណ៍​ណាស់»។

ការ​សិក្សា​ដែល​ផ្តោត​ទៅ​លើ​ទិដ្ឋភាព​អវិជ្ជមាន​នៃ​បញ្ហា​សង្គម​ដូចជា ជម្លោះ​ស៊ីវិល អំពើ​ហិង្សា​ជនជាតិ​ភាគ​តិច ការ​រំលោភ កុបកម្ម​នយោបាយ​និង​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​អរិយធម៌​ទាំង​មូល​តាំង​ពី​សម័យ បុរាណ​រហូត​ដល់​សម័យ​បច្ចុប្បន្ន នេះ​បាន​ធ្វើ​ការ​សន្និដ្ឋាន​ថា ខណៈ​សីតុណ្ហភាព និង​ការ​កើត​ឡើង​នៃ​ភាព​រាំងស្ងួត ចេះ​តែ​កើន​ឡើង ដូច្នេះ​អំពើ​ហិង្សា​របស់​មនុស្ស​ទាំង​លក្ខណ​បុគ្គល​និង​លក្ខណ​ក្រុម ក៏​ចេះ​តែ​កើន​ឡើង​ដែរ។

លោក Burke ដែល​ជា​បេក្ខជន​បណ្ឌិត​នៅ​នាយកដ្ឋាន​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​កសិកម្ម និង​ធនធាន​នៃ​មហា​វិទ្យាល័យ California ទីក្រុង Berkeley បាន​ថ្លែង​នៅ​ក្នុង​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​មួយ​ថា៖ «យើង​បាន​រក​ឃើញ​ថា ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ standard deviation មួយ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​លក្ខខណ្ឌ​ក្តៅ​ជាង​មុន បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ភាព​ទំនង​កើត​មាន​នៃ ហិង្សា​បុគ្គល​កើន​ឡើង​បួន​ភាគរយ និង​ភាព​ទំនង​កើត​មាន​នៃ​ជម្លោះ​ជា​ក្រុម​កើន​ឡើង​ចំនួន ១៤ ភាគរយ»។ ជាមួយ​នឹង​ការ​រក​ឃើញ​ទាំង​នេះ​ការ​សិក្សា​បាន​ព្រមាន​ថា អាកាសធាតុ​ត្រូវ​បាន​រំពឹង​ថា​នឹង​ក្តៅ​ជាង​មុន​ចំនួន ២ អង្សា​នៅ ឆ្នាំ ២០៥០ ដែល​អាច​នឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​អត្រា​នៃ​ជម្លោះ​របស់​មនុស្ស​មាន លក្ខណៈ​ខ្លាំង​ក្រៃលែង។

លោក Burke បាន​ថ្លែង​ថា​៖ «លទ្ធផល​របស់ យើង​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ងាយ​យល់​ជាង​មុន​ទៅ​លើ​របៀប​ដែល​អាកាសធាតុ​នា​ពេល​អនាគត​នឹង​កើត​មាន​ទៅ​លើ​សង្គម​របស់​មនុស្ស»។ ការ​រក​ឃើញ​នៃ​ការ​សិក្សា​នេះ​បង្ហាញ​ថា ការ​កើន​ឡើង​សីតុណ្ហភាព​ពិភពលោក​ចំនួន ២ អង្សា​អាច​នឹង​បង្កើន អត្រា​នៃ​ជម្លោះ​រវាង​ក្រុម​មនុស្ស​និង​ក្រុម​មនុស្ស​ដូចជា សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅ​តំបន់​ជា​ច្រើន​នៃ​ពិភពលោក។

ការ​ប្រែប្រួល អាកាសធាតុ​អាច​កែប្រែ​ការ​ផ្គត់ផ្គង់​នៃ​ធនធាន ឬ​ការ​ខ្វះខាត​ធនធាន ហើយ​នឹង​នាំ​ឲ្យ​មនុស្ស​ទាំង​អស់​ដែល​ពាក់​ព័ន្ធ​នឹង​បញ្ហា​នេះ​អាច​នាំ ទៅ​រក​ជម្លោះ​ពាក្យ​សម្តី​និង​ថែម​ទាំង​ជម្លោះ​ហិង្សា។ ឧទាហរណ៍​ដែល​ត្រូវ​បាន​រួម​បញ្ចូល​នៅ​ក្នុង​ការ​សិក្សា​នេះ​បាន​មើល​ទៅ លើ​កុបកម្ម​រវាង​ពួក​ហិណ្ឌូ​និង​មូស្លីម ដែល​ត្រូវ​បាន​ឃើញ​ជា​ធម្មតា​កើត​មាន​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ធ្លាក់​ភ្លៀង​ខ្លាំង។ ការ​សិក្សា​កត់​សម្គាល់​ថា​៖«ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ហិង្សា​អន្តរ​ក្រុម និង​ភ្លៀង​ធ្លាក់​គឺ​ត្រូវ​បាន​ចង​ក្រង​ជា​ឯកសារ​យ៉ាង​ចម្បង​នៅ​កន្លែង​រស់​នៅ​របស់​ប្រជាជន​មាន​ប្រាក់​ចំណូល​ទាប​ដែល​នេះ​បង្ហាញ​ថា ផលិតកម្ម​កសិកម្ម​ថយ​ចុះ​អាច​ជា​យន្តការ​សំខាន់​មួយ»។

លោក ទិន ពន្លក អគ្គ​នាយក​រង​ផ្នែក​ប្រែ​ប្រួល​អាកាសធាតុ​នៅ​ក្រសួង​បរិស្ថាន​បាន​ថ្លែង​ថា លោក​មិន​ទាន់​បាន​ឃើញ​ការ​សិក្សា​នេះ​នៅ​ឡើយ​ទេ ប៉ុន្តែ​លោក​មិន​មាន​ការ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​ចំពោះ​លទ្ធផល​រក​ឃើញ​នៃ​ការ​សិក្សា​នេះ​ទេ​។ លោក ទិន ពន្លក បាន​ថ្លែង​ថា​៖«វា​ស្ទើរ​តែ​ជា​លក្ខណ​ធម្មជាតិ​ដែល​រំពឹង​ថា ការ​ប្រែ​ប្រួល​អាកាសធាតុ នឹង​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​សង្គម​ដូចជា​សេដ្ឋកិច្ច​សង្គម បរិស្ថាន​ជាដើម»៕ PS

អត្ថបទគួរចាប់អារម្មណ៍