The Phnom Penh Post Search

Search form

ការ​រំលែក​អំណាច​នៅ​កម្ពុជា​ និង​ឥណ្ឌូនេស៊ី​​ ច្រាស​ទិស​គ្នា

Content image - Phnom Penh Post
ក្រុម​អ្នកភូមិ បុរីកីឡា ដែល​តវ៉ា​រឿង​ដីធ្លី​កន្លង​មក​។ ហុង មិនា

ការ​រំលែក​អំណាច​នៅ​កម្ពុជា​ និង​ឥណ្ឌូនេស៊ី​​ ច្រាស​ទិស​គ្នា

ឆ្នាំ​នេះ​គឺជា​ឆ្នាំ​ដែល​លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ ហ៊ុន សែន កាន់​អំណាច​បាន​ ៣២ ​ឆ្នាំ​ហើយ​ (១៩៨៥-២០១៧) ​ដោយ​បាន​បំបែក​ឯតទគ្គកម្ម​ពី​លោក ហាជី ស៊ូហាតូ អតីត​ប្រធានាធិបតី​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ដែល​កាន់​អំណាច​បាន​ ៣១ ​ឆ្នាំ​ (១៩៦៧-១៩៩៨)​។ បើ​ទោះបី​ជា​ប្រទេស​ទាំង​ពីរ​នេះ​មាន​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រទេស​យូរ​ដូច​គ្នា តែ​មក​ទល់​ពេល​នេះ​និន្នាការ​នៃ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស​ទាំង​ ២ ​តាម​បែប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ច្រាស​ទិស​គ្នា​គួរ​ឲ្យ​កត់​សម្គាល់​។

បើ​ទោះបី​ជា​កម្ពុជា​បាន​ចាប់ផ្តើម​ការ​កសាង​សន្តិភាព និង​ការ​អភិវឌ្ឍ​តាម​បែប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​មុន​ឥណ្ឌូនេស៊ី​គឺ​ចេញ​ពី​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ដើរ​តួ​ជា​អ្នក​ផ្សះផ្សា​ស្វែងរក​សន្តិភាព​ឲ្យ​កម្ពុជា​តាំងពី​ឆ្នាំ​ ១៩៨៧ មុន​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ថ្ងៃ​ទី​ ២៣ ខែ​តុលា​ឆ្នាំ​ ១៩៩១ និង​ជា​ប្រទេស​ផ្តល់​ទីតាំង​ឲ្យ​ភាគី​តំណាង​ជម្លោះ​ចតុ​ភាគី​របស់​កម្ពុជា​ជួប​ប្រជុំ​គ្នា​រហូត​ដល់​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​សេរី និង​យុត្តិធម៌​អាណត្តិ​ទី​ ១ ​នៅ​កម្ពុជា​កាលពី​ឆ្នាំ​ ១៩៩៣ ​ដែល​រៀបចំ​ដោយ​អ៊ុនតាក់​មក​​ម្ល៉េះ​។

បន្ទាប់ពី​ប្រកាស​លទ្ធផល​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច ជា​អ្នក​ឈ្នះ​លើ​គណបក្ស​ប្រជាជន តែ​គណបក្ស​នេះ​មិន​ព្រម​ទទួល​យក​លទ្ធផល​ទេ ហើយ​ពេល​នោះ​សម្តេចឪ នរោត្តម សីហនុ ​ក៏​ដេញ​អ៊ុនតាក់​ឲ្យ​ឈប់​លូក​ដៃ​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​កម្ពុជា​។

ក្រោយ​មក​សម្តេចឪ​ក៏​អនុវត្ត​តាម​ការ​ចែករំលែក​អំណាច​រវាង​បក្ស​ឈ្នះ​ឆ្នោត​នៅ​រដ្ឋសភា​ដើម្បី​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​មួយ​បញ្ចប់​ទំនាស់​រវាង​ខ្មែរ និង​ខ្មែរ​គឺ​រូបមន្ត​សហនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី មាន​សហរដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​ក្រសួង​ធំៗ​ផង​រហូត​ដល់​ការ​បែងចែក​អំណាច​ដល់​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​។

ប៉ុន្តែ​ពេល​អនុវត្ត​នៅ​តែ​មាន​ការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ក្នុង​ការ​ដណ្តើម​អំណាច​ដដែល​រវាង​គណបក្ស​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច និង​គណបក្ស​ប្រជាជន​ដែល​មាន​កងទ័ព​រៀងៗ​ខ្លួន​រហូត​ដល់​មាន​ការ​ផ្ទុះ​អាវុធ​ថ្ងៃ​ ៥-៦ ខែ​កក្កដា​ឆ្នាំ​ ១៩៩៧ ​ធ្វើ​​ឲ្យ​ខ្មែរ​ស្លាប់​ដដែល​ដែល​មាន​ន័យ​ថា​ការ​ចែករំលែក​អំណាច​នៅ​តែ​បរាជ័យ​។ ​លុះ​ដល់​អាណត្តិ​ក្រោយៗ​មក​ទៀត​ក៏​មាន​ការ​ចែក​រំលែក​អំណាច​រវាង​គណបក្ស​នយោបាយ​ដែល​មាន​សំឡេង​នៅ​រដ្ឋសភា​ស្រដៀង​គ្នា​ដែរ​គឺ​គណបក្ស​ប្រជាជន​ដឹក​មុខ​រហូត​។

បើ​មាន​ក្រសួង​ណា​ដែល​ចែក​ទៅ​គណបក្ស​ដៃគូ​ដូចជា​ហ៊្វុនស៊ិនប៉ិច​កាន់កាប់​គឺ​គណបក្ស​ប្រជាជន​បង្កើត​អាជ្ញាធរ​ជាតិ​ភ្លាម​ដែល​ប្រមូលផ្តុំ​ឲ្យ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ទីស្តីការ​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី​ដែល​មាន​សព​លោក​ សុខ អាន ជា​អ្នក​គ្រប់គ្រង​ទាំងអស់​ដូចជា អាជ្ញាធរ​ប្រេងកាត អាជ្ញាធរ​អប្សរា អាជ្ញាធរ​អាកាសចរណ៍​ស៊ីវិល​កម្ពុជា និង​សូម្បី​តែ​សាលា​ភូមិន្ទ​រដ្ឋបាល​គ្រប់គ្រង​ដែរ​។

រីឯ​ការ​រំលែក​អំណាច​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​មក​ឲ្យ​បក្ស​ដៃគូ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​គឺ​គណបក្ស​កាន់​អំណាច​កាន់កាប់​ខេត្ត​ណា​គឺ​ប្រមូលផ្តុំ​អំណាច​យក​មក​វិញ​ដែល​និយាយ​ជារួម​ដៃគូ​គ្មាន​សិទ្ធិ​សម្រេច​អ្វី​ជា​ដុំ​កំភួន​ទេ​។

ដោយ​ឡែក​នៅ​ពេល​ទម្លាប់​ប្រមូលផ្តុំ​អំណាច​នេះ​ចូល​ដល់​សម័យ​កំណែទម្រង់​វិមជ្ឈការ​ និង​វិសហមជ្ឈការ​ការ​ផ្ទេរ​អំណាច​មុខងារ និង​ធនធាន​មក​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ និង​តាមរយៈ​​ការ​បោះឆ្នោត​នៅ​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​ថ្នាក់​ឃុំ-សង្កាត់​ទៀត​គឺ​ពិបាក​ផ្ទេរ​ណាស់​។

រៀងរាល់​​ចុង​ឆ្នាំ​លោក​ឧបនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​ ស ខេង ជា​ប្រធាន​ គ.ជ.អ.ប​ (NCDD) ​តែងតែ​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​ការ​ផ្ទេរ​មុខងារ​មក​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ តែ​សាមី​ក្រសួង​ខ្លះ​ហាក់បី​ដូចជា​ធ្វើ​មិន​ដឹង​មិន​ឮ​ឬ​ក៏​ទុក​ចោល​តែ​ម្តង​។

ឥឡូវ​នេះ​ខណៈ​ការ​បែង​ចែង​អំណាច​ពី​ថ្នាក់ជាតិ​មក​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​មិន​ទាន់​បាន​រៀបចំ​ស្រួលបួល​ផង​ទៅ​ជា​ចេញ​ការ​រំលាយ​គណបក្ស​​ប្រឆាំង​ទៅ​វិញ​ដែល​បំបែក​អំណាច​តាំងពី​សភាជាតិ សមាជិក​គណៈកម្មាធិការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​រហូត​ដល់​ក្រុមប្រឹក្សា​ខេត្ត-​រាជធានី ក្រុង-ស្រុក​-​ខណ្ឌ និង​ឃុំ-សង្កាត់ ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​បោះឆ្នោត​ឲ្យ​រួច​ហើយ​នោះ​។

ជាមួយ​គ្នា​នេះ​ដែរ​ថ្មីៗ​នេះ​អង្គការ​សង្គម​ស៊ីវិល សារព័ត៌មាន​ដែល​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​បាន​គេ​បិទ​ ឬ​ក៏​បណ្តេញ​ចេញ​ពី​កម្ពុជា​។ រីឯ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​​មាន​ទាំង​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ផង​​បាន​ត្រឹម​ថ្កោលទោស​ប៉ុណ្ណោះ​។

ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​ការ​បែងចែក​រំលែក​ដីធ្លី​ជូន​ពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក៏​មាន​ការ​ដើរ​ថយ​ក្រោយ​ដែរ តាំង​ពី​បែក​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ឆ្នាំ​ ១៩៧៩ ​មក​រដ្ឋ​បាន​បែងចែក​ដីធ្លី​ជូន​គ្រួសារ​ក្រីក្រ​ទៅ​តាម​សមាជិក​គ្រួសារ​បាន​ល្អ តែ​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​បែរ​ជា​បណ្តោយ​ឲ្យ​ក្រុមហ៊ុន​រំលោភ​យក​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​ពី​ពលរដ្ឋ​រហូត​មាន​ការ​ទួញ​យំ​ហើយ​​ពេល​បាត់បង់​ដីធ្លី​មក​ប្តឹង តែបែរ​ជា​ការ​ដោះស្រាយ​ខ្លះ​បាន​​ត្រឹម​តែ​ចេញ​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី និង​ចែក​ដីសម្បទាន​សង្គម​តិចតួច​ ខណៈ​អ្នក​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទន្ទ្រាន​យក​ដី​ស្រស់ៗ​ដោយ​ឲ្យ​តម្លៃ​ថោកៗ​ក្រោម​ហេតុផល​យក​ដី​អភិវឌ្ឍន៍​ដូចជា នៅ​កោះពេជ្រ បឹងកក់ និង​បុរីកីឡា​ជាដើម​។

​រីឯ​ នៅ​តាម​ខេត្ត​ក៏​កើត​ករណី​ដូច​គ្នា​ដែរ​គឺ​ក្រុមហ៊ុន​ដែល​បាន​ដី​សម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​បាន​រំលោភ​យក​ដី​ពលរដ្ឋ​បន្ថែម​ហើយ​ទំនាស់​ដីធ្លី​ហ្នឹង​ក៏​មាន​អ្នក​ខ្លះ​នៅ​ជាប់​គុក ខ្លះ​រងរបួស​ដោយសារ​សមត្ថកិច្ច​វាយដំ​ ខណៈ​អ្នក​ខ្លះ​អស់​ដី​រស់នៅ​ត្រូវ​បង្ខំ​ចិត្ត​ធ្វើ​ចំណាកស្រុក​ទៅ​ធ្វើ​ខ្ញុំ​គេ​នៅ​បរទេស​ទៅ​។ ហេតុអ្វី​បាន​ជា​​ពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​មាន​ចំនួន​ប៉ុណ្ណឹង ​(១៥ លាន​នាក់) មិន​អាច​រស់នៅ​លើ​ដី​ដ៏ធំ​ទូលាយ​នៃ​ផ្ទៃ​ប្រទេស​បាន​?

ករណី​ដីធ្លី​នេះ​ត្រូវ​បាន​លើក​មក​រិះគន់​ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គល​ថា​មាន​ក្រុមហ៊ុន​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ខ្លះ​ក៏​ដូច​នៅ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ដែរ​គឺ​មាន​ផ្ទៃដី​អភិវឌ្ឍន៍​ធំ​ជាង​ប្រទេស​សិង្ហបុរី​ទៅ​ទៀត​។ ​តែ​ថ្មីៗ​នេះ​ប្រទេស​​ឥណ្ឌូនេស៊ី​បាន​ចាប់ផ្តើម​សិក្សា​ និង​ផ្តល់​កម្មសិទ្ធិ​ដី​ទំនេរ​ពី​រដ្ឋ​មក​ចែក​ជូន​ពលរដ្ឋ​ក្រីក្រ​ពិត​គ្មាន​ដីធ្លី​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស​ខ្លួន​ បន្ទាប់ពី​ប្រទេស​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​ទទួល​ស្គាល់​ថា​មាន​ការ​​ប្តេជ្ញាចិត្ត​ខ្ពស់​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​​ប្រទេស​តាម​បែប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ បន្ទាប់ពី​ការ​ដួលរលំ​របប​ផ្តាច់ការ លោក​ ស៊ូហាតូ ឆ្នាំ​ ១៩៩៨ ​មក បើ​ទោះបី​ជា​មាន​​ការ​លំបាក​ដោយ​ត្រូវ​ចំណាយ​ពេល​ជាង​ ២០ ​ឆ្នាំ​ដោះស្រាយ​ពី​កម្អែល​របប​ផ្តាច់ការ​ដែល​ទើប​ចាប់​ផ្តើម​មាន​ការ​បោះឆ្នោត​លើក​ដំបូង​ក្រោយ​កម្ពុជា​មួយ​អាណត្តិ​ពេញ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៩​។

បើ​និយាយ​ពី​កំណែទម្រង់​វិមជ្ឈការ​ជាមួយ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​វិញ​គឺ​ចាប់ផ្តើម​ដំណាល​គ្នា​ជាមួយ​​កម្ពុជា​ដែរ​នៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៩៩ តែ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​រត់​មុខ​កម្ពុជា​ដោយ​​កម្ពុជា​កំពុង​តែ​សិក្សា​ពី​ឥណ្ឌូនេស៊ី​យក​មក​ធ្វើ​ជា​គំរូ​ទៅ​វិញ​សូម្បីតែ​បោះឆ្នោត​ជាប់ លោក​ ចូកូ វីដូដូ ប្រធានាធិបតី​ដែល​ទើប​ឡើង​កាន់​អំណាច​ថ្មីៗ​នេះ​កើត​ឡើង​ពី​ការ​បោះឆ្នោត​គឺ​​គាត់​ជា​តំណាង​ពលរដ្ឋ​ពិតប្រាកដ​តាមរយៈ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ចេញ​​ពី​អភិបាលក្រុង​សូឡូ បន្ទាប់​មក​ធ្វើ​ជា​អភិបាល​រដ្ឋធានី​ហ្សាការតា មុន​នឹង​ក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​។

រីឯ​ ការ​ផ្ទេរ​អំណាច​​មក​ថ្នាក់ក្រោម​ជាតិ​ក៏ល្អ​ប្រសើរ​ផង​ដែរ​។ ​នេះ​ក៏​ដោយ​សារ​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​មាន​ឆន្ទៈ​ខ្ពស់​ក្នុង​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពោល​គឺ​គណបក្ស​ដែល​ចូលរួម​ប្រកួត​បាន​យក​បញ្ហា​មក​ដាក់​លើ​តុ​ជជែក​គ្នា​ចំពោះ​ការ​ចែក​​រំលែក​អំណាច​ដែល​ជា​ចំណុច​ចម្បង ថ្វី​បើ​មាន​បញ្ហា​មន្ត្រី​ទ័ព​ដែល​ជាប់​កម្អែល​លោក​ ស៊ូហាតូ ក្ដី​។ ​

នេះ​គឺជា​បទពិសោធ​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ដែល​បាន​ចែករំលែក​នៅ​ក្នុង​វេទិកា​កោះ​បាលី​ស្តីពី​សង្គម​ស៊ីវិល និង​សារព័ត៌មាន​នៅ​អាស៊ី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ដែល​បារម្ភ​ពី​ការ​អភិវឌ្ឍ​តាម​បែប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ភាព​យុត្តិធម៌​សន្តិសុខ និង​សុខុមាលភាព​សង្គម​ដែល​ខ្ញុំ​បាន​ចូលរួម​ពិភាក្សា​កាលពី​សប្តាហ៍​កន្លង​ទៅ​នេះ​នៅ​ទីក្រុង​ហ្សាការតា​។

វេទិកា​ក៏​លើក​មក​ជជែក​វែកញែក​បញ្ហា​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​សេរីភាព​ក្នុង​ការ​បញ្ចេញ​មតិ​ និង​ការ​រំលាយ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​នៅ​កម្ពុជា​ដែល​មាន​ដំណើរការ​ថយ​ក្រោយ​ច្រើន​ជាង​គេ បើ​ប្រៀបធៀប​នឹង​ឥណ្ឌូនេស៊ី គេ​មាន​សេរីភាព​ច្រើន រដ្ឋាភិបាល​មិន​បាន​យាយី​បក្ស​ប្រឆាំង បិទ​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​ ឬ​ក៏​បិទ​សារព័ត៌មាន​នោះ​ទេ​។

វេទិកា​ក៏​បាន​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ដល់​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​ខិតខំ​ពង្រឹង​ដោយ​ដើរ​ទន្ទឹម​គ្នា​ទាំង​រដ្ឋាភិបាល ទាំង​សង្គម​ស៊ីវិល និង​សេរីភាព​សារព័ត៌មាន​ផង​ដើម្បី​លុប​បំបាត់​ភាព​ក្រីក្រ​។

ជា​លទ្ធផល​នៃ​ការ​ដើរ​ច្រាស​​ទិស​គ្នា​រវាង​កម្ពុជា និង​ឥណ្ឌូនេស៊ី​គឺ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​មាន​ដំណើរ​អភិវឌ្ឍន៍​ក្រោយ​ស្រុក​ខ្មែរ​ ១ ​អាណតិ្ត​ពេញ​ផង (១៩៩៣ ​ទល់​​នឹង​ ១៩៩៩) ​តែ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ក្លាយ​​ជា​សមាជិក​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​នៅ​លើ​ពិភពលោក​ G20​។

ប្រាក់​ចំណូល​ពលរដ្ឋ​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ម្នាក់​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​ (GDP) ​គឺ​ ៣៥០០ ​ដុល្លារ ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​កម្ពុជា​បាន​តែ​ ១២០០ ​ដុល្លារ​​ (WB,2016)​។ ឯ​កម្រិត​ពុករលួយ​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ ១០ ​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​មាន​ការ​ធ្លាក់​​ចុះ​ពី​លេខ​រៀង​ទី​ ១៤៣ ​មក​ ៩០ ​ប្រៀបធៀប​ជាមួយ​ស្រុក​ខ្មែរ​ធ្លាក់​ចុះ​បន្តិចបន្តួច​ពី​ ១៦២ ​មក​ ១៥៦ (TI,2006-2016)​។

សូម្បីតែ​ការ​ចែករំលែក​អំណាច​ពី​នីតិប្បញ្ញតិ្ត និង​នីតិប្រតិបតិ្ត​រហូត​ដល់​ថ្នាក់​ក្រោម​ជាតិ​របស់​ឥណ្ឌូនេស៊ី​គឺ​គេ​ប្រើ​ពាក្យ​វិមជ្ឈការ​ហើយ តែ​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ​នៅ​ប្រើ​វិមជ្ឈការ និង​វិសហមជ្ឈការ​នៅ​ឡើយ​ទេ​។

ចូលរួម​ផ្តល់​យោបល់​តាមរយៈ soprach.tong@phnompenhpost.com

អត្ថបទគួរចាប់អារម្មណ៍