The Phnom Penh Post Search

Search form

Logo of Phnom Penh Post newspaper Phnom Penh Post - វគ្គ​ទី​ ១៥: ឆ្មា​នៅ​តែ​ខ្លាច​កណ្តុរ​មិន​ហ៊ាន​លេង​ល្បែង​ទល់​មុខ​គ្នា​ដូច ត្រាំ​ និង ហ៊ីឡារី

វគ្គ​ទី​ ១៥: ឆ្មា​នៅ​តែ​ខ្លាច​កណ្តុរ​មិន​ហ៊ាន​លេង​ល្បែង​ទល់​មុខ​គ្នា​ដូច ត្រាំ​ និង ហ៊ីឡារី

Content image - Phnom Penh Post
មេបក្ស​ប្រឆាំង​ និង​មេបក្ស​កាន់​អំណាច​កាល​នៅ​ត្រូវ​គ្នា​​។ រូបថត ហ្វេសប៊ុក

វគ្គ​ទី​ ១៥: ឆ្មា​នៅ​តែ​ខ្លាច​កណ្តុរ​មិន​ហ៊ាន​លេង​ល្បែង​ទល់​មុខ​គ្នា​ដូច ត្រាំ​ និង ហ៊ីឡារី

ថ្ងៃ​ទី​ ៨ ​ខែ​វិច្ឆិកា​នេះ​គឺជា​ថ្ងៃ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ប្រធានាធិបតី​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​រៀងរាល់​ ៤ ​ឆ្នាំ​ម្តង​ដែល​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​របស់​លោក​ ត្រាំ និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​លោកស្រី ហ៊ីឡារី បាន​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​រក​សំឡេង​ឆ្នោត​ប្រកួត​ប្រជែង​គ្នា​យ៉ាង​ស្វិតស្វាញ​កន្លង​មក​ដែល​មាន​សំឡេង​ឆ្នោត​ត្រូវ​បាន​គេ​ស្ទង់​មតិ​ប្រភព​ផ្សេងៗ​គ្នា​មួយ​ចំនួន​ឃើញ​ថា​ស្ថិត​នៅ​យ៉ាង​ប្រកៀក​ប្រកើយ​នឹង​គ្នា​សំឡេង​​ឆ្នោត​ម្តង​ឡើង​ម្តង​ចុះ​រៀងៗ​ខ្លួន​ធ្វើឲ្យ​អ្នក​បោះឆ្នោត​ពិបាក​ក្នុង​ការ​សម្រេច​ចិត្ត​ចុង​ក្រោយ​នៅ​ថ្ងៃ​នេះ។ សម្រាប់​អ្នក​ចូលចិត្ត​លេង​ល្បែង​ភ្នាល់​គ្នា​ក៏​ពិបាក​ជ្រើសរើស​យក​នរណា​ម្នាក់​ដែរ​។

បើ​ទោះបី​ជា​លោក ត្រាំ ឬ​ក៏​លោស្រី ហ៊ីឡារី អ្នក​ណា​ម្នាក់​ឈ្នះ​ឆ្នោត​ក៏​ជា​ស្តង់ដារ​នៃ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ក៏​សហរដ្ឋអាមេរិក​ចង​រួច​ហើយ​ដែរ​ជាមួយ​នឹង​គណៈកម្មការ​រៀបចំ​ការ​បោះឆ្នោត កងកម្លាំង​សមត្ថកិច្ច និង​តុលាការ​កំពូល​របស់​គេ​នៅ​មាន​លក្ខណៈ​ឯករាជ្យ​ដែរ​។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត​គឺ​អាណត្តិ​របស់​ប្រធានាធិបតី​ត្រូវ​បាន​ច្បាប់​កំណត់​ឲ្យ​តែ​ ២ ​អាណត្តិ​ទេ​ហើយ​ប្រសិន​បើ​មាន​ករណី​ប្តឹង​សង្ស័យ​ទៅ​លើ​រដ្ឋ​ណា​មួយ​ដែល​មាន​លទ្ធផល​លក្ខណៈ​ប្រទាញ​ប្រទង់​គ្នា​ក្នុង​ការ​ឈ្នះ​ចាញ់​គឺ​តុលាការ​កំពូល​ជា​អ្នក​សម្រេច​ឲ្យ​រាប់​ឡើង​វិញ និង​ប្រកាស​សាលក្រម​បេក្ខជន​ណា​ជា​អ្នក​ឈ្នះ។ ដូច​នៅ​ឆ្នាំ​ ២០០០ មាន​សន្លឹក​ឆ្នោត​ប្រដេញ​គ្នា​រវាង​លោក ប៊ូស និង លោក អាល់ហ្គ័រ ដែល​មាន​ការ​សង្ស័យ​នៅ​រដ្ឋ​ផ្លរីដា​ត្រូវ​បាន​តុលាការ​កំពូល​សម្រេច​ឲ្យ​រាប់​ឡើង​វិញ និង​ចេញ​សាលក្រម​លទ្ធផល​ឲ្យ​លោក ប៊ូស ​ឈ្នះ​ហើយ​លោក អាល់ហ្គ័រ ​ក៏​ទទួល​យក​សាលក្រម​នោះ​ដែរ។ នេះ​គឺជា​ល្បែង​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ភាព​យុត្តិធម៌​នៅ​​អាមេរិក។

ជាង​នេះ​ទៅ​ទៀត​គឺ​ការ​ជជែក​ដេញដោល​គ្នា​ទល់​មុខ​គ្នា​រវាង​បេក្ខជន​ទាំង​ ២ ក៏​ត្រូវ​បាន​គេ​កំណត់​បើក​សិទ្ធិ​ឲ្យ​បញ្ចេញ​មតិ​ដែរ​គ្មាន​បេក្ខជន​ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក​ណា​ម្នាក់​ជាប់​គុក​ដោយសារ​បញ្ចេញ​មតិ​រិះគន់​គ្នា ឬ​ក៏​សម្លុត​គំរាម​កំហែង​គ្នា​ដែរ​គឺ​ទុក​ឲ្យ​អ្នក​បោះឆ្នោត​សម្រេច​ចិត្ត​ដោយ​ខ្លួនឯង​ថា​តើ​បេក្ខជន​បញ្ចេញ​មតិ​ត្រឹមត្រូវ​សមហេតុ​សមផល​ដែរ​ឬ​អត់? ដូច​លោក ត្រាំ សម្លុត​លោកស្រី ហ៊ីឡារី ​ថា​បើ​គាត់​ជាប់​ឆ្នោត​គាត់​នឹង​ចាប់​លោកស្រី ហ៊ីឡារី ដាក់​គុក ឬ​ក៏​គាត់​ថា​មិន​ទទួល​ស្គាល់​លទ្ធផល​ការ​បោះឆ្នោត​ក៏​ដោយ ក៏​គ្មាន​សមត្ថកិច្ច​ណា​មក​ចាប់​លោក​ ត្រាំ ដែរ​។ ប្រសិន​បើ​ ត្រាំ ​ជាប់​ឆ្នោត​មែន​ក៏​លោក​ ត្រាំ ​មិន​អាច​បញ្ជា​ FBI ឲ្យ​ចាប់​លោកស្រី​ ហ៊ីឡារី ​ដាក់​គុក​តាម​ចិត្ត​គ្មាន​ហេតុផល​នោះ​ទេ។

សរុប​មក​វិញ​រឿង​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​បើ​ទោះបី​ជា​បក្ស​ណា​ឈ្នះ​ឆ្នោត​គឺ​មិន​សូវ​ខុស​គ្នា​ទេ​គេ​គោរព​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ គេ​អាច​ធ្វើការ​ជាមួយ​គ្នា​បាន​គិតគូរ​ប្រទេស​ជាតិ​គេ​ដូច​តែ​គ្នា​ទេ​ គេ​ហៅ​គ្នា​ហូបបាយ​ជាមួយ​គ្នា​ធម្មតា​តែ​គ្រាន់​តែ​មាន​លក្ខណៈ​ខុស​គ្នា​ត្រង់​ថា​រឿង​កិច្ចការ​បរទេស និង​ការ​ចាយវាយ​នៅ​ក្រៅ​ប្រទេស​ច្រើន ឬ​ក៏​តិច​តែ​ប៉ុណ្ណឹង​ទេ​ហើយ​ការងារ​សម្រេច​ថវិកា​ធំៗ​ក៏​មិនមែន​តែ​ប្រធានាធិបតី​តែ​ម្នាក់​ឯង​នោះ​ទេ​គឺ​មាន​ព្រឹទ្ធសភា​ជា​អ្នក​ចូលរួម​សម្រេច​ពី​លើ​ទៀត​ឯណោះ​។ ដូច​រឿង​ការ​ចំណាយ​ដើម្បី​អភិវឌ្ឍ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​ស្ថាប័ន​ USAID​ គឺជា​ថវិកា​របស់​ព្រឹទ្ធសភា​ទេ អ៊ីចឹង​គ្មាន​អី​ទៅ​ប៉ះពាល់​នឹង​លទ្ធផល​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​នោះ​ទេ។

រីឯ​ការ​បោះឆ្នោត​តាម​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​វិញ​ផ្ទុយ​ស្រឡះ​ពី​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​គឺ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មាន​លក្ខណៈ​ដូច​សម្លក​កូរ​អ៊ីចឹង កូរ​វ៉ល់​ពេញ​ហ្នឹង​ គ្មាន​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ពិតប្រាកដ​នៅ​មុន អំឡុង និង​ក្រោយ​ពេល​បោះឆ្នោត​ម្តងៗ​នោះ​ទេ​ហើយ​បេក្ខជន​ឈរ​ឈ្មោះ​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​មាន​ចរិត​លេង​ដូច​ល្បែង​តុក្កតា​រឿង​ឆ្មា និង​កណ្តុរ (Tom & Jerry) អ៊ីចឹង​បាន​ត្រឹម​តែ​លួច​ដាក់​អន្ទាក់​គ្នា និង​លួច​ចាក់​គូទ​គ្នា ដៀមដាម​ឲ្យ​គ្នា​ទៅវិញ​មក។ នៅ​អំឡុង​ពេល​យុទ្ធនាការ​ឃោសនា​បោះឆ្នោត​មិន​ដែល​ឃើញ​ ឆ្មា និង​កណ្តុរ​ហ៊ាន​ជជែក​ដេញដោល​ទល់​មុខ​គ្នា​ទេ កណ្តុរ​តែងតែ​បបួល​តែ​ឆ្មា​មិន​ហ៊ាន ឆ្មា​ដឹង​តែ​ខ្លួន​ឈ្នះ​រហូត​មិន​ខ្វល់​រឿង​ចាញ់​ព្រោះ​ស្ថាប័ន​កងកម្លាំង គជប និង​តុលាការ​សុទ្ធ​តែ​នៅ​ក្រោម​កណ្តាប់​ដៃ​របស់​ឆ្មា​ទាំងអស់​។ គឺ​ធ្វើ​ដូច​កាលពី​បោះឆ្នោត​លើក​ដំបូង​នៅ​សម័យ​សង្គម​រាស្ត្រនិយម​គឺ​គ្មាន​បេក្ខជន​ឈរ​ឈ្មោះ​ធ្វើ​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋ​ណា​ទៅ​ប្រកួត​ប្រជែង​នឹង​សម្តេច​ឪ​បាន​ដែរ​ព្រោះ​អ្វីៗ​ចង​ភាព​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់​លើ​ស្ថាប័ន​ទាំងអស់​រួច​អស់​ហើយ​ជាមួយ​នឹង​ការ​ធ្វើ​ប្រជាភិថុត​យ៉ាង​ខ្លាំង​នោះ​។

ករណី​ដូច​គ្នា​បើក​ណ្តុរ​ក៏​អាច​ធ្វើការ​បោះឆ្នោត​ឈ្នះ​រហូត​ដែរ​ប្រសិន​បើ​កណ្តុរ​បាន​អំណាច​ហើយ​ចង់​ធ្វើ​បាប​ឆ្មា​វិញ​នោះ។ នេះ​គឺជា​ល្បែង​ប្រជាធិបតេយ្យ​នយោបាយ​ថ្ពឹន​ភ្នែក​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ដែល​ទាំង​ឆ្មា ទាំង​កណ្តុរ​សុទ្ធ​តែ​លើក​ហេតុផល​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​ប្រទេស​ជាតិ​តាម​ពិត​គិតគូរ​តែ​ពី​រឿង​ប្រយោជន៍​ផ្ទាល់​ខ្លួន បក្ខ​ពួក​គ្រួសារ​របស់​ខ្លួន​ដូច​គ្នា​ដោយ​ទាំង​ដៃ​គូ​កណ្តុរ​ដែល​ឲ្យ​តែ​បាន​ក្បាល​ម៉េក្រូ ពន្លះ​ឆ្មា​ពេញៗ​មាត់​សុទ្ធ​តែ​គេ​​ហ្នឹង​ពុករលួយ បក្ខពួក​និយម គ្រួសារ​និយម​ បំផ្លាញ​ជាតិ ដឹកនាំ​គ្មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ពេញៗ​មាត់​តែ​ខ្លួនឯង​វិញ​មិន​ទាន់​ទាំង​បាន​អំណាច​ផង​យក​កូនស្រី​របស់​ខ្លួន​មក​កាន់​តំណែង​ជាន់​ខ្ពស់​ក្នុង​បក្ស​ហើយ​កកូរ​ពេញ​ក្នុង​បក្ស​ទៀត​។ តើ​ឲ្យ​អ្នក​បោះឆ្នោត​គេ​ជឿជាក់​ខ្លួន​ដូច​ម្តេច​បើ​លេង​សុទ្ធ​តែ​បក្ខពួក​ដូច​តែ​ឆ្មា​ដែរ​ហ្នឹង​?
សំណួរ​សួរ​ថា​តើ​ការ​បោះឆ្នោត​បែប​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទទួល​យក​បាន​យ៉ាង​ដូចម្តេច​? បើ​ឆ្មា​អត់​មាន​គូ​ប្រកួត​ប្រជែង​ផង​ហ្នឹង​ ចង​ដៃ​ចង​ជើង​កណ្តុរ និង​ក្រុម​កណ្តុរ​អស់​ហើយ​ហ្នឹង​ខ្លះ​ត្រូវ​រស់នៅ​និរទេស​ខ្លួនឯង ខ្លះ​ជាប់​គុក ខ្លះ​​ហូប​បាយ​​នៅ​ចាន​ស្រាក់​បែប​ហ្នឹង​? បើ​គ្រាន់​តែ​បញ្ចេញ​មតិ ចោទ និង​ចាប់​ដាក់​គុកៗ​តាំងពី​​មុន​បោះឆ្នោត​​ឃុំ-សង្កាត់​ឆ្នាំ​ ២០១៧ និង​បោះឆ្នោត​ជាតិ​ឆ្នាំ ២០១៨។ បើ​ឆ្មា​គិត​តែ​ចោទ និង​ចាប់​​បក្ស​ប្រឆាំង​ដាក់​គុក​ដូច​ករណី​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​វិញ​គឺ​លោក​​​ ត្រាំ និង​សកម្មជន​របស់​បក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ត្រូវ​ជាប់​គុក​ដូច​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ព្រោះ​បក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​របស់​លោកស្រី ហ៊ីឡារី កំពុង​តែ​កាន់​អំណាច​ផង​នោះ​។ នេះ​គឺជា​ល្បែង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក្លែងក្លាយ​នៅ​ស្រុក​ខ្មែរ​ខំប្រឹង​បង្ហាញ​សកលលោក​ថា​ជា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិតប្រាកដ​នោះ​ហើយ​ច្បាប់​​ក៏​គ្មាន​បាន​ចង​អាណត្តិ​របស់​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី​​តាម​បែប​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដែរ​។

នៅ​ពេល​នេះ​ឆ្មា​បាន​ប្រកាស​ថា​ខ្លួន​គាំទ្រ​លោក​ ត្រាំ តែ​កណ្តុរ​​វិញ​អត់​ហ៊ាន​បញ្ចេញ​​មតិ​ថា​ខ្លួន​ទៅ​ខាង​ណា​នៅ​ឡើយ​​ទេ​ព្រោះ​ឆ្មា​ឲ្យ​នៅ​ក្រៅ​សង្វៀន​យូរៗ​​ទៅ​លែង​ហ៊ាន​បញ្ចេញ​មតិ​ថា​ខ្លួន​គាំទ្រ​អ្នក​ណា​នោះ​ទេ ចាំ​ស្តាប់​សូរស៊ីឡាក​។

បើ​កាល​បោះឆ្នោត​ ២០០៨ និង​ឆ្នាំ​ ២០១៣ កណ្តុរ​ខំ​យក​ស្ទីល​តាម​លោក​ អូបាម៉ា ក្នុង​យុទ្ធនាការ​រក​សំឡេង​ឆ្នោត​​គឺ​ដល់​ពេល​ត្រូវ​ប្តូរ​ហើយ (Time for change!) តែ​លោក​​ អូបាម៉ា ​ឈ្នះ​ទាំង​ ២ ​អាណត្តិ ឯ​កណ្តុរ​វិញ​ចាញ់​ទាំង​ ២ ​​អាណត្តិ ឥឡូវ​ឆ្មា​ដេញ​វ៉ៃ​កណ្តុរ​ឲ្យ​នៅ​ក្រៅ​សង្វៀន​បាត់​ទៅ​ហើយ​លែង​មាន​​អី​តតាំង​គឺ​កណ្តុរ​បាន​ត្រឹម​តែ​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ទៅ​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះឆ្នោត​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ តែ​កណ្តុរ​ខ្លួន​ឯង​មិន​មក​ចុះ​ឈ្មោះ​ទេ​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​កណ្តុរ​មិន​មក​ចុះ​ឈ្មោះ​​នឹង​គេ?​ តើ​ឲ្យ​អ្នក​គាំទ្រ​ខ្លួន​ឲ្យ​គេ​បោះឆ្នោត​ឲ្យ​អ្នក​ណា​​ទៅ​? បើ​កណ្តុរ​ជា​អ្នក​ឈរ​ឈ្មោះ​ឲ្យ​​គេ​បោះឆ្នោត​ហើយ​កណ្តុរ​ខ្លួនឯង​មិន​មក​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះឆ្នោត​ផង​ហ្នឹង? ការ​អំពាវនាវ​របស់​​កណ្តុរ​មើល​ទៅ​អត់​ឡូហ្សិក​សោះ​ហ្មង​។ នេះ​ជា​ចំណុច​កំសាក​ញី​របស់​កណ្តុរ​ដែល​បាន​ត្រឹម​តែ​កោកកោក​តែ​ចាញ់​សម្លុត​ឆ្មា​គ្រាន់​តែ​ឆ្មា​សម្លុត​ចេញ​បម្រាម​មិន​ឲ្យ​ចូល​រន្ធ​គឺ​កណ្តុរ​រឹត​តែ​ខ្លាច​លែង​ហ៊ាន​ចូល បើ​ទោះបី​ជា​បម្រាម​របស់​ឆ្មា​នោះ​មិន​ស្រប​ទៅ​​​តាម​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ក៏ដោយ​ក៏​កណ្តុរ​ខ្លាច​ដែរ។

សរុប​មក​វិញ ឆ្មា និង​កណ្តុរ​នៅ​តែ​មិន​ហ៊ាន​តតាំង​ទល់​មុខ​គ្នា​តាម​​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដូច​គំរូ​ការ​ប្រកួត​ជ្រើសរើស​ប្រធានាធិបតី​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដដែល។ ថា​តើ​ឆ្មា និង​កណ្តុរ​មាន​ផែនការ​សម្រេច​កំណត់​វាសនា​​ប្រទេស​​របស់​ខ្លួន​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ណា​មួយ​​ឲ្យ​ពិតប្រាកដ? នៅ​ពេល​បញ្ចប់​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ខ្លួន​គឺ​ទុក​ឲ្យ​មាន​​ភាព​​រញេរញ៉ៃ​ដូច​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​ដដែល​ឬ​? អ្វីៗ​គឺ​សុទ្ធ​តែ​កំណត់​ចូល​ពាក់ព័ន្ធ​ទៅ​ក្នុង​នយោបាយ​ទាំង​អស់​បែប​នេះ​ដដែល​​ឬ? មើល​ទៅ​ការ​ដឹកនាំ​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​របស់​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​គឺ​មាន​លក្ខណៈ​កំណត់​វាសនា​ប្រទេស​ម៉ាឡេស៊ី​ដែល​លោក មហាធា មហាម៉េត អតីត​ប្រធានាធិបតី កំណត់​ឲ្យ​លោក​ អាន់វ៉ា អីប្រាហ៊ីម មេបក្ស​ប្រឆាំង​ជាប់​គុក​រហូត​ចេញ​​ពី​ករណី​មួយ​ទៅ​ករណី​មួយ​ទៀត​។ លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន​ក៏​ធ្លាប់​ចង្អុល​​ទៅ​ឯកអគ្គរាជទូត​ម៉ាឡេស៊ី​នៅ​វិមាន​សន្តិភាព​ថ្មីៗ​នេះ​ថា​មើល​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប្រទេស​ខ្លួនឯង​ផង​គឺ​មេ​បក្ស​ប្រឆាំង​នៅ​ជាប់គុក​រហូត​។ ហេតុ​ដូច្នេះ​តើ​ការ​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៨ អាច​ត្រូវ​បាន​គេ​សន្មត​បាន​​ទេ​ថា​មាន​សេរីភាព​ យុត្តិធម៌ និង​មាន​​តម្លាភាព​តាម​បែប​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​? តើ​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ទទួល​ស្គាល់​​លទ្ធផល​បោះឆ្នោត​ជាតិ​នៅ​ឆ្នាំ​ ២០១៨ មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដល់​កម្រិត​ណា?

ចូលរួម​ផ្តល់​យោបល់​តាមរយៈ soprach.tong@phnompenhpost.com

អត្ថបទគួរចាប់អារម្មណ៍